Pomorze także Zachodnie (Zachodniopomorskie)

Szczecin - Cmentarz Centralny

2011-12-15T01:52:00.007+09:00

Powojenne cmentarze to jeden z najbrzydszych elementów polskiego krajobrazu. Gdy zabrakło warstwy społecznej, ceniącej sobie wyższe walory estetyczne, cmentarze przestały być piękne. Stały się miejscem złego gustu, banalnego planowania i przaśnych trendów. A przecież istniejące wciąż przedwojenne polskie nekropolie uświadamiają nam, że potrafiliśmy zadbać o urok tych miejsc.

Odkrywanie przedwojennych śladów na cmentarzach to przede wszystkim poszukiwanie straconego piękna. Na Pomorzu - w efekcie wyroków dziejowych - piękno to odnajdujemy w poniemieckich pozostałościach. Pozostawione same sobie cmentarze przez kilkadziesiąt lat w większości popadły w zapomnienie i ruinę. Dziś ocalałe jeszcze resztki pozwalają nam poczuć smak... dobrego gustu.

Szczeciński Cmentarz Centralny to ciekawe miejsce z racji na swe ideowe założenie. Miał być wielki, przestrzenny, piękny, wzorcowy, nowoczesny. Dziś z pierwotnego założenia zostało dużo mniej, z racji na to, o czym wspomniałem na wstępie. Poniżej w w galerii zaprezentuję elementy tego, co ocalało, ze szczególnym naciskiem na elegancję nagrobków i szczególnie zachwycające, genialne w swej prostocie liternictwo.

Okolice Mielenka Gryfińskiego

2011-11-13T17:58:00.001+09:00

Coś ciepłego na zimne czasy:

Hydrierwerke Pölitz - obozy pracy

2011-10-13T00:36:00.004+09:00

Idąc za ciosem odświeżam także temat polickich obozów pracy. Tych przymusowych, jak i dobrowolnych.

Poszukiwania prowadzone przez polickich pasjonatów historii uporządkowały parę rzeczy. W oparciu o relacje, zawarte także w naukowych opracowaniach, a także analizę archiwalnych map i zdjęć lotniczych, zlokalizowano w terenie z niemal 100% dokładnością najważniejsze obozy. Ich mapa znajduje się poniżej:

Pod znakiem zapytania wciąż stoi druga lokalizacja obozu Wullenvewerlager, który po pożarze został przeniesiony. Gdzie? Do dziś co do tego nie ma pewności. Załączam linki do dyskisji na forum Wirtualnych polic: klik i klik.

Pargowo i Staffelde - już połączone

2011-10-09T15:51:00.004+09:00

Pargowo i Staffelde połączyła droga rowerowa. To optymistyczna wieść dla użytkowników dwóch kółek - prace nad Rowerowym Szlakiem Orła Bielika są coraz bardziej zauważalne.

Ongiś zespolone ze sobą polną drogą osady rozdzieliła granica. Co ciekawe nie stało się to 1945 r., lecz dopiero w 1951. Do tego czasu Staffelde (po polsku - Jeżewo) należało do Polski. Jednakże niekorzystny układ komunikacyjny sprawił, że dokonano korekty w przebiegu granicy. Zaorany pas ziemi na kilkadziesiąt lat zablokował możliwość swobodnego poznania pięknych nadodrzańskich terenów. Wstąpienie Polski do układu z Schengen taką swobodę przywrócił. Było to jednak o tyle utrudnione, że dawną drogą po stronie niemieckiej przecięło ichnie gospodarstwo rolne. Desperaci chcący przedostać się na polską stronę musieli na przełaj pokonywać niemieckie pola.

Rozpoczęcie budowy przez gminę Kołbaskowo rowerowego szlaku z funduszy Regionalnego Programu operacyjnego ten stan zmienił. Po pierwsze - połączył trwałą drogą Pargowo ze Staffeld. Po drugie - docelowo droga ta ma biec z Pargowa do Ustowa. Oznacza to, że mieszkańcy Gryfina będą mogli bezpiecznie dojechać rowerem do Szczecina i to na dodatek niezwykle efektowną krajobrazowo trasą. Po trzecie - jeśli tylko Szczecin stworzy dogodny dojazd rowerowy ze śródmieścia do Ustowa, zintegrowany zostanie wówczas z trasą rowerową Oder-Neisse-Radweg, biegnącą od niemieckiego Ahlbeck nad Bałtykiem po czeską Nova Ves w Sudetach. Dla polskich mieszkańców pogranicza to ciekawa alternatywa, bo po naszej stronie profesjonalnych tras rowerowych jest mało, a jazda po drogach to igranie z życiem.

Oczywiście to piękna pieśń przyszłości. Projekt budowy trasy z Pargowa do Ustowa rozpisany jest na lata i jeszcze wiele wody upłynie w Odrze, nim będzie można nim przejechać w całości...

Jezioro Miedwie

2011-10-04T21:48:00.002+09:00

Nie spodziewałem się, że może być tak ładnie - Jezioro Miedwie w ludnym, przaśnym zazwyczaj Morzyczynie, tym razem pokazało swoje pozasezonowe oblicze, zasnute mgłą po horyzont... Prymitywne foto wykonane prymitywnym telefonem:

Stare Resko

2011-09-06T15:45:00.002+09:00

Widok z drogi prowadzącej z Gawrońca do Starego Reska. Typowy dla Pomorza Zachodniego bezkres...

Buślary

2011-09-02T16:52:00.003+09:00

Buślary, gmina Połczyn Zdrój. Niedaleko od szosy. Poniemiecki cmentarz uroczo położony w dolince, na tarasowym wyrównaniu terenu. Chyba najlepszą metaforą jego stanu jest poniższe zdjęcie:

aa

Nie zauważyłbym tego, gdyby nie promień słońca, który padł nagle zza chmur na tę stelę:

Polecam!

2011-08-29T15:19:00.005+09:00

W witrynie "Polskie zamki" znajduje się dość rewelacyjne okienko do przeglądania mapy satelitarnej Polski. Rewelacyjne, bo umożliwia włączenie nakładki z niemieckimi mapami Messtischblatt wraz z opcją przenikania. Dzięki temu można w prosty i szybki sposób konfrontować historyczne rzuty - nas akurat interesują te z Pomorza Zachodniego - z obecnym stanem.

Dolina Miłości

2011-08-27T21:12:00.003+09:00

Dolinę Miłości śmiało plasuję w pierwszej dziesiątce najbardziej uroczych miejsc Pomorza Zachodniego. Tak było już wtedy, gdy jeszcze miejsce to było zapomniane przez świat i bardziej przypominało dżunglę. Teraz są tym większe ku temu powody, bo z każdym miesiącem dolina odzyskuje swoją świetność.

Rewitalizacja Doliny Miłości to dobry przykład aktywności obywatelskiej i starań o kształtowanie naszego otoczenia w poczuciu piękna. Zainteresowanych obrazem zachodzących w niej zmian odsyłam do paru stron:

Oficjalna strona Doliny Miłości

W tym obowiązkowo pierwszy Loverun w sobotę 1 października 2011!

Profil Doliny Miłości na Facebooku

Wątek na gryfińskim forum, z fotograficznymi relacjami autorstwa sołtysa Zatoni Dolnej, Ryszarda Mateckiego

Drożyzna i brak smaku

2011-08-16T02:32:00.005+09:00

Do tego wpisu zdopingowała mnie wizyta w pewnym przybytku gastronomicznym, jakich wiele działających w sezonie. Ten akurat - w jednej z miejscowości leżącej nad Zalewem Szczecińskim. Doświadczenie w nim zdobyte nie jest niczym wyjątkowym. Może zabrzmi to zniechęcająco - ale tak bywa w sporej części tego rodzaju punktów. A może i w większości.

Zamówiliśmy sobie dorsza z frytkami i surówką. Filet średniej wielkości. Frytek dość skromnie, i co lepsza - odmierzone co do grama. Gdy wyszło na wadze więcej, antypatyczna panienka odjęła sztuk - jeden. Surówka z kiszonej kapusty na trzy rzuty widelcem. Wszystko ok. 23 zł. Konsumpcja tej głodowej racji zajęła chwilę moment. I dla porównania świeże doświadczenie urlopowe w jednym z krajów Europy Środkowej - za tę cenę człowiek dostawał pełen talerz regionalnego, pysznego dania, i odchodził od stołu najedzony, zadowolony, szczęśliwy.

Rozumiem, że w pasie nadmorskim, czy nad jeziorami, ceny w Polsce są wysokie. Lato u nas niepewne. Bywa krótkie. By zarobić na cały rok, stawki za usługi muszą to zapewnić. OK, gdyby za tym jeszcze szło staranie o jakość, o różnorodność, o estetykę, o koloryt. Niestety. Cel polskiego sezonowego gastronomika jest jeden - zarobić jak najwięcej, w jak najprostszy sposób. Wywalić kebaba, zatopić frytki we fryturze, podać pangę. Kto był na zachodzie, lub chyba gdziekolwiek indziej poza Polską, ten wie, jakie to jest żenujące uczucie, gdy skąpy prywaciarz odmierza co do grama i tak nędzne jedzenie, wyprodukowane z najtańszych półproduktów zakupionych w dyskontach. A ostatni raport Sanepidu nt. jakości usług świadczących przez te przybytki jest na tyle miażdżący, by bez zastanawiania się omijać większość z nich.

Nie żal mi więc biadolących przed telewizyjną kamerą prywaciarzy, narzekających na niepogodę. Bo mało któremu zależy na tym, by klient odszedł ze smakiem, kierując się tylko własnym zyskiem. Przesadzona teza? Porozmawiajcie o zarobkach i warunkach pracy z młodzieżą, która zatrudnia się latem w nadmorskich jadłodajniach i fastfoodach... Albo o tym jakie czary-mary wykonuje się z tych półproduktów...

Żal mi tylko gustów Polaków, którzy przyjeżdżając na Pomorze nie zadają sobie trudu poszukiwania dobrego jedzenia, regionalnego jedzenia, tylko decydują się na parówy, kebaby i ryby z chińskich hodowli.

Szukajcie dobrych punktów gastronomicznych, ze smaczną kuchnią!

Międzyzdroje

2011-08-11T02:40:00.000+09:00

Międzyzdroje - i ładnie, i przaśnie...

Smak Pomorza to stare kościoły, zarośnięte cmentarze, głazy, zamki, ruiny

2011-08-05T16:34:00.004+09:00

Idąc za ciosem przedstawiam rozmowę z dziennikarzem i popularyzatorem historii Pomorza Zachodniego - Michałem Rembasem:

Odnoszę wrażenie, że walory krajoznawcze Pomorza Zachodniego nie są tak oczywiste, jak w innych regionach kraju, gdzie zabytkowe kościoły, zamki, pałace wyrastają na każdym kroku. Jeśli jako turyści, ale i też tutejsi, chcielibyśmy poznać prawdziwe oblicze tej ziemi, na co powinniśmy zwrócić uwagę i gdzie skierować swoje kroki?

Najciekawsze jest chyba to, że jest to kraina, w której przeplatało się mnóstwo kultur i narodowości. Mamy tu dziedzictwo ludów epoki neolitu, germańskie, słowiańskie, Księstwa Pomorskiego, szwedzkie, pruskie, niemieckie, polskie. Różnorodność rzeczy, które są atrakcyjne dla turystów, jest tu ogromna.

Dla mnie smak Pomorza to stare kościoły, zarośnięte cmentarze, głazy, zamki, ruiny. Jak do tych rzeczy dotrzeć? Przydałoby sie, by władze lokalne upowszechniały o wszystkim informacje. Nie może być tak, że przejeżdża się obok jakiegoś ciekawego zamku czy megalitu i nie ma tam nawet nędznej tablicy z drogowskazem. Wiele zabytków wymaga fizycznego udostepnienia: wytyczenia ścieżek czy odsłonięcia ruin z zarośli. Trudno oczekiwać, by każdy czuł się jak Indiana Jones i przedzierał się przez chaszcze.

Oczekiwałbym, by powstawały kolejne przewodniki, które te smaczki wyciągają. Nie muszą być naukowe. Wystarczy że są napisanie rzetelnie i przystępnie.

Sporo czasu poświęciłeś odkrywaniu i zwiedzaniu zapomnianych, często zapuszczonych poniemieckich cmentarzy i miejsc pamięci. Jaki powinniśmy przyjąć stosunek do tego rodzaju miejsc, uwzględniając nasze doświadczenia historyczne?

Przede wszystkim pełen szacunku. Tak samo, jak my domagamy się, by nasze miejsca pamięci na wschodzie były zadbane, możemy spodziewać sie, że to będzie wobec nas oczekiwane. Te cmentarze dostaliśmy od poprzednich pokoleń, mamy je przekazać następnym. Sytuacja, kiedy toną one w brudzie, śmieciach, są opuszczone i zarośnięte chaszczami, na dłuższą metę jest nie do wytrzymania. Ich uporządkowanie to nie są duże koszty a prace takie nie wymagają wiekszych kwalifikacji.

W Twoich artykułach nie raz natknąłem się na krytyczną ocenę estetyki krajobrazu i przestrzeni miejskiej zachodniopomorskich miast. Wciąż mało mamy ładnych, schludnych, zadbanych miasteczek. Straszą za to toporne budownictwo, zapuszczone podwórka i nawał reklam. Jaka jest recepta na ten stan?

Zdać się na dobry gust prywatnych osób i instytucji nie ma co. Tu poziom świadomości jest niski. Nawet w dobrej wierze ludzie czynią straszne rzeczy. Jedyny ratunek w surowym nadzorze. Powinny być dobrze zrobione plany zagospodarowania przestrzennego, które surowo się egzekwuje. To one powinny postawić tamę tandecie, która się rozpowszechnia i dewastuje przestrzeń publiczną.

Zachodniopomorskie tajemnice

2011-07-03T02:59:00.003+09:00

Słowo książką stało się. Michał Rembas opublikował swoje artykuły w zwartym przewodniku po zachodniopomorskich tajemnicach. Rzecz o tyle sympatyczna, że zainspirowana moją sugestią zamieszczoną tu rok temu, o czym autor wspomina w prologu książki.

"Zachodniopomorskie tajemnice" zawierają zbiór 37 opisów miejsc niezwykłych, tak spektakularnych, jak i często - niepozornych. I to niepowtarzalnych w skali całego kraju. Jeśli chce się poznać prawdziwy smak Pomorza Zachodniego, to trzeba sięgnąć po tę właśnie książkę. Bo to, co stanowi o specyficznym charakterze tej ziemi, leży często "daleko od szosy". I o tym redaktor Gazety Wyborczej opowiada, posługując się przy tym sprawnym, ba - strawnym! - językiem, pozbawionym akademickiego nudziarstwa, za to zabarwionym kolorowymi nutami, czy to sensacji, czy też ironii. Pisze po prostu jak dziennikarz. Nie sposób się nudzić.

Jeziora Wełtyńskie

2011-06-22T15:15:00.011+09:00

Wycieczki urządzane na obszar jezior rozpościerających się na północ od Wełtynia przyniosły mi uczucie wielkiej ulgi - że mimo sąsiedztwa cywilizacji wciąż są miejsca tak odosobnione, że samotność bywa momentami tu wręcz nieznośna. Intrygująca sieć rozlewisk wodnych rozpościerająca się pośród uprawnych pól pozwala na obcowanie z przyrodą ze sporadycznymi przypadkami obecności ludzi. Najczęściej - rolników lub wędkarzy.

Jezioro Gerland - tajemnicze, zamulone, z niepowtarzalnym kształtem lini brzegowej, broniące dostępu do niej gęstymi krzaczorami...

Rozlokowanie jezior, zbiorników i kanałów pośród pagórków i kęp leśnych tworzy całkiem skomplikowany układ, w którym można pobłądzić. Teren jest szczególnie nieprzyjazny po deszczach - zdarzało się nieść rower na garbie grzęznąc po kolana w błocie. Równie nieprzyjazne są wściekłe chmary komarów, dla których obecność człowieka tu jest tak niespodziewaną okolicznością, że jeszcze bardziej wzmaga wampirze zapędy. Zachwyca barwny krajobraz, mnogość barw "polnego kwiecia", ilość zwierzyny łownej brykającej tu i ówdzie, oraz - spokój (zakłócany jedynie głuchym dźwiękiem dobiegającym z pobliskiej A3).

Żywioły

2011-06-20T17:42:00.000+09:00

To był zwiastun. Później było już tylko gorzej...

Bałtyk

2011-06-09T17:02:00.001+09:00

Szum Bałtyku poza sezonem, poza hałasem, poza tłumem, to jedna z najbardziej relaksujących rzeczy, jaka może nas spotkać na Pomorzu...

Wzgórza Warszewskie

2011-05-29T16:26:00.001+09:00

Jezioro Szmaragdowe

2011-04-04T17:40:00.003+09:00

Jezioro Szmaragdowe i jego okolice, usytuowane na obrzeżu Puszczy Bukowej, to jedno z najbardziej zachwycających miejsc tego kompleksu leśnego i Szczecina. Ale jak to w Polsce często bywa - to co jest popularne i łatwo dostępne, jest równocześnie plebejskie, zajechane, zadeptane, zaśmiecone.

Najchętniej odwiedzany punkt przy ul. Kopalnianej podczas pogodnego weekendu to koszmar nasuwający skojarzenia z najazdem barbarzyńców. Tłok, samochody, tłumy, śmieci, dym, sikanie po krzakach, hałas. A same Szmaragdowe wcale nie musi wyglądać tak, jak to się przyjęło na cukierkowych pocztówkach, bo posiada też nieco bardziej mroczne oblicze:

Nie chce mi się tu toczyć rozważań na temat poziomu kultury osobistej Polaków i dbałości o otoczenie przez stosowne instytucje publiczne, bo tracę wiarę w sens takich działań. Na szczęście są pory roku i takie chwile, kiedy tłum tu nie dociera i woli siedzieć przed telewizorem. Wtedy warto się w to miejsce wybrać.

Przejrzysty opis atrakcji tego miejsca znajduje się na stronie dedykowanej Puszczy Bukowej.

Pogranicze

2011-03-21T16:30:00.008+09:00

Ostatnie wieści o niezgorszym wyniku wyborczym NPD w Saksoni-Anhalt są dobrym przyczynkiem do tego, by bliżej się przyjrzeć nastrojom panującym u zachodnich sąsiadów. A te radykalizują się. Zwłaszcza we wschodnich landach, czym powinniśmy być co najmniej zainteresowani.

W landtagu Meklenburgii - Pomorza Przedniego NPD w wyborach 2006 r. uzyskała 6 miejsc na 71, z wynikiem 7,3% wszystkich głosów. Oto lista jej deputowanych. Wśród jej reprezentantów uwagę zwraca jakże swojsko brzmiące nazwisko Michaela Andrejewskiego. Wsławił się deklaracją, że Szczecin prędzej czy później wróci do Niemiec. Więcej informacji o stosunku NPD do polskości na Pomorzu znajduje się na stronie meklenburskiego i brandenburskiego oddziału NPD oraz frakcji NPD w pomorskim landtagu. O profilu aktywności politycznej NPD na Pomorzu przeczytamy w Die Zeit.

A czego to obawia się NPD? Ano polskiego "Drang nach Westen", co ciekawie swego czasu opisała Deutsche Welle.

A skoro o pograniczu mowa, to proponuję lekturę z Rzeczpospolitej o perypetiach Nowego Warpna w utrzymaniu cywilizowanego poziomu. To kolejne cegiełka do smutnych refleksji o macoszemu traktowaniu Pomorza Zachodniego przez państwo polskie.

Całe szczęście, że rusza budowa gazoportu, bo to jedna z największych inwestycji gospodarczych, jakie kiedykolwiek ta ziemia tu widziała. Jak będzie wyglądał terminal LNG w Świnoujściu? Animacja w najwyższej jakości do pobrania TU. Dla mniej wybrednych okienko z Gazety, aczkolwiek uprzedzam - na wstępie mogą pojawić się upierdliwe reklamy:

Puszcza Bukowa

2011-03-20T17:10:00.002+09:00

Sezon rozpoczęty, puszcza zdobyta. Błoto, koleiny, co rusz śmieci. A poza tym - pięknie. Dużo słońca...

Worek Kołbaskowski

2011-01-28T23:34:00.005+09:00

Worek Kołbaskowski to chyba ostatnie miejsce w bliskim sąsiedztwie Szczecina, które nie zostało jeszcze w pełni odkryte przez masowy ruch turystyczny. Proszę potraktować to w kategoriach pozytywu. Warto tu się wybrać, bo przyroda ciekawa, a i historia ciekawa.

Zainteresowanych poznaniem tej ostatniej zachęcam do nabycia IV części wędrówek po Ziemi Gryfińskiej autorstwa Mariana Anklewicza, która swoim zasięgiem ogarnia nadodrzańskie okolice do wysokości autostrady. Przewodnik do nabycia w gryfińskim Centrum Informacji Turystycznej. Rzecz o tyle unikatowa, że całkiem szeroko potraktowała historię tych właśnie okolic. Zamieszczono w niej także zdjęcia mojego autorstwa - więc tym bardziej zyskała na wartości ;-]

Tym przyjemniej jest mi pisać o tym rejonie, że w 2011 roku rusza budowa pierwszego odcinka trasy rowerowej z Pargowa do Siadła Dolnego (docelowo - do Ustowa). Oznacza to, że w nieodległej przyszłości będzie można ze Szczecina dostać się rowerem do Gryfina, ale także Gartz, Schwedt i dalej, wzdłuż Odry i Nysy Łużyckiej. Jakość niemieckiej infrastruktury rowerowej zachęca do takich wypraw. Inwestycja ta będzie bodajże pierwszą tego rodzaju w obszarze aglomeracji szczecińskiej. Choć znakomite walory do rekreacji rowerowej posiadają Puszcza Bukowa i Puszcza Wkrzańska, to w żadnej z nich dotąd nie powstała profesjonalna trasa rowerowa. Kołbaskowa ścieżka ułatwi dostęp do uroczych terenów nadodrzańskich, rozciągających się od Siadła Dolnego po Gartz.

Ale wracamy do "worka". Nim otworzono granice, znajdował się tu przysłowiowy koniec świata. Bliskość granicy i związane z tym obostrzenia oraz PGR-owska gospodarka nie zachęcały zbytnio do odwiedzin. Czasy się zmieniły i już nic nie stoi na przeszkodzie, by się tu wybrać.

Do 1951 r. granica "worka" sięgała okolic drogi w Mescherinie. Niemiecka wioska Staffelde należała wówczas jeszcze do Polski. W ramach korekty granicy przypadła jednak NRD. Granica odcięła naturalne sąsiedztwo Pargowa od Staffelde. Dziś można ją przekroczyć fosując ja w mało komfortowych warunkach. Historyczną drogę po stronie niemieckiej przeciął bowiem ichni kombinat rolny. Pargowo to senna osada mocno dotknięta doświadczeniem PRLu. Zrujnowany kościółek, zrujnowany kompleks dworski, zrujnowany PGR, zniszczony cmentarz. Piękne są za to jej okolice: imponujący widok na Międzyodrze i Gryfino, oraz ładne lasy rozpościerające się nad Odrą po Moczyły:

Sam Kamieniec stwarza mało interesujące wrażenie...

...dużo ciekawiej jest w pobliskich lasach, gdzie drzemie historia Wzgórza Świętego Miasta oraz nieistniejącej karczmy "Schwarze Katz" (jej okolice na zdjęciach poniżej).

Szczególnie pasjonująca wydaje się być historia grodziska, co nie omieszkał wyłożyć w swoim przewodniku Anklewicz. Otóż istnieją teorie, że w miejscu tym mógł funkcjonować jeden z najważniejszych pomorskich grodów. Historia mało o nim mówi, ale pozostałe do dziś ślady masywnego założenia grodowego pozwalają tak odważne tezy stawiać. Najciekawsze jest to, że teren ten nie został poddany dotąd zakrojonym na szeroką skalę badaniom. Tymczasem w okolicach Szczecina drzemie być może tak samo sensacyjna historia, jak ta o mitycznej Vinecie:

Moczyły to z kolei wieś sprawiająca dość miłe, zadbane wrażenie. Tu też znajduje się ruina kościoła, ale w odróżnieniu od Pargowa - z zadbanym otoczeniem. Aż się prosi, by móc ten obiekt odbudować, gdyż znajduje się w ładnym, wyeksponowanym miejscu.

Miłośnikom archeologii lotniczej proponuję zainteresować się drogą Batowa, rozpościerającą się między Moczyłami i Daleszewem w poprzek Międzyodrza. Tędy odbyła się przeprawa ciężkiego sprzętu bitewnego podczas działań wojennych w 1945 r. Ślady drogi nadal są doskonale widoczne za powietrza:

The best of 2010

2011-01-08T17:01:00.002+09:00

Największą popularnością w minionym roku cieszył się wątek prezentujący wyludnione okolice na północ od miejscowości Święta. Jest to obszar kryjący w sobie wiele ciekawych miejsc, i tych przyrodniczych, i tych historycznych. Z racji na brak infrastruktury turystycznej - szczęśliwie wciąż dziewiczy. W niektórych porach roku - trudno dostępny. Jeszcze tu powrócimy, tymczasem odsyłam do zwycięskiego postu.

Zima

2010-12-31T23:49:00.001+09:00

Cóż...

...zima.

2010-11-19T00:35:00.003+09:00

I nadeszła mroczna pora roku. Zwiedzanie Pomorza w tym czasie jest wyjątkowo emocjonujące, bo - turystów brak. Wsie, pola, lasy, wzgórza, jeziora, morze - wszystko puste...

Kołobrzeg

2010-10-18T16:46:00.008+09:00

Kołobrzeg - znaczna historia przy niezbyt spektakularnych jej śladach. Aby ją poznać, trzeba trochę poszukać. Warto, bo to miasto z klimatem. Choć razi brzydota urbanistyczna, odziedziczona po Polsce Ludowej, czy straganiarska tandeta nadmorskiej promenady, to można znaleźć miejsca ciekawe, inspirujące.

Morsko:

Historycznie. Bardzo historycznie. W polskiej historii Kołobrzeg to istotny element tożsamości:

Kołobrzeg to także pruska historia:

Kołobrzeg gotycki:

Kołobrzeg w kontekście niemieckiej historii:

Śladami przeszłości

2010-10-16T20:39:00.006+09:00

Kolejna publikacja z serii ukazującej piękno Pomorza Zachodniego - wędrówka po gryfińskich śladach przeszłości. Czyli - jak ze współczesnego krajobrazu wychwycić urok minionych dziejów. Plan wykonany dla Gminy Gryfino.

Krzywy Las

2010-09-18T23:02:00.001+09:00

Stare Czarnowo. Jedyna tego rodzaju osobliwość w Polsce:

Maszewo

2010-09-11T21:58:00.001+09:00

Małe miasteczka mają wielką historię, polecam: massovia.blogspot.com

Burowo

2010-09-11T21:57:00.003+09:00

Burowo to wioska leżąca niedaleko od szosy Goleniów - Maszewo. Kościoła nie ma. Rozebrano/zniszczono rzekomo w latach 50-tych za panowania ustroju ludowego. Pozostały po nim zarysy fundamentów i coś, co wygląda jak kropielnica. Na pozostałościach niemieckiego cmentarza parę ciekawostek. Dość monumentalny pomnik poświęcony poległym podczas I wojny światowej i interesujące w kształcie nagrobne krzyże.

Pomeranos

2010-08-29T22:20:00.004+09:00

Podczas internetowych wędrówek po okolicach Maszewa (przełożonych później na czyn w terenie) zaciekawił mnie wpis o brazylijskiej mniejszości pomorskiej, zamieszczony na blogu Massovia. Poszperałem trochę w sieci i znalazłem parę ciekawostek:

- Na fali ruchów emigracyjnych w XIX w. do Brazylii, sprowadziła się tam też spora grupa Pomorzan. Pomorzanie stanowili wówczas kulturowo kompilację słowiańsko-germańską. Najliczniejsza ich społeczność przetrwała do dziś w nadmorskim stanie Espírito Santo (pol. Duch Święty). W stanie tym równie licznie osiedlili się Polacy. Największym skupiskiem dzisiejszych Pomeranos jest miejscowość Santa Maria de Jetibá. Kopalnią wiedzy o nich jest witryna internetowa, w której polecam dział kulturalny. Znajduje się w nim informacje o historii, kulturze, języku, religii Pomeranos.

- Pomernaos do dziś kultywują tradycje językowe, posługując się językiem "Pommersch-Platt", należącym do grupy języków dolnoniemieckich. Język ten wyrósł na gruncie asymilacji ludności słowiańskiej Pomorza z napływową niemiecką.

- Popularnym wśród Pomeranos jest symbol gryfa pomorskiego, który obecny jest ot choćby w herbie straży pożarnej Santa Maria de Jetibá. Przewija się też w tamtejszej heraldyce.

- Pomeranos są bardzo aktywną kulturowo mniejszością. W Brazylii funkcjonuje szereg grup folklorystycznych kultywujących pomorskie tradycje. Dla nas aspekt ten może być o tyle ciekawy, że może to być stosunkowo oryginalne źródło wiedzy o pomorskim folklorze. Naturalnie w tym wszystkim przewija się wiele wątków niemieckich - w końcu w XIX w. Pomorzanie, mimo swoich korzeni etnicznych i odrębności historycznej, utożsamiali się już z niemieckim obszarem kulturowym. Przykład z miejscowości Pomerado, leżącej w stanie Santa Catarina, w której żyje spora grupa potomków imigrantów z Pomorza. W herbie i fladze Pomerado znajduje się gryf pomorski. Organizowana jest tam od szereg lat Festa Pomerana, która posiada także własnego bloga.

Wyspa Wolin

2010-08-03T15:46:00.011+09:00

Wyspa Wolin to jeden z najpiękniejszych fragmentów Pomorza Zachodniego, ale i także wyjątkowy obszar w skali kraju. Dla rowerzysty oferuje szeroki wachlarz doznań - od lekkiej jazdy na płaskim terenie po konieczność wnoszenia roweru na grzbiecie. Spore przewyższenia tuż nad poziomem morza sprawiają, że na wolińskich trasach można się mocno spocić. Wrażenia gwarantowane.

Krajobraz wyspy jest niezwykle urozmaicony. Ten z wnętrza wyspy wcale nie sugeruje, że tuż w zasięgu ręki znajduje się morze. Przypomina bardziej pogórze. I tylko przebłyskująca to tu to tam tafla Bałtyku lub Zalewu Szczecińskiego uświadamia nam, gdzie jesteśmy. Znajdziemy tu mnóstwo urokliwych "miejscówek", które najlepiej jest podziwiać poza sezonem letnim, gdy na wyspie zapanuje cisza i spokój.

Na wyspie nie ma dużego natężenia szlaków. Swobodę poruszania po jej najciekawszym, zachodnim fragmencie, ogranicza także fakt istnienia tu parku narodowego. Jednakże istniejące szlaki pozwalają zobaczyć wiele i przeżyć całą gamę terenowych doznań. Należy tylko pilnie śledzić ich przebieg, bo miejscami szlaki oznakowane są niechlujnie - szczególnie trzeba uważać na rozjazdach. Zaprezentowana tu trasa pozwala zobaczyć większą część atrakcji tego obszaru.

Wolin - wielka historia, o której dzisiejszy wygląd miasteczka niewiele mówi. Choć zmienia się to powoli za sprawą wczesnośredniowiecznego skansenu, który raz do roku ściąga do siebie na Festiwal Słowian i Wikingów przybyszów z kraju i zza granicy. Impreza rozrasta się z każdą edycją i boryka się z tym samym problemem, co większość tego rodzaju inicjatyw - niezamierzenie obrasta tandetą (czego wyrazem jest przaśny jarmark na lewym brzegu Dziwny). Najciekawiej robi się wieczorem, gdy odcinany jest dostęp do wyspy, na której pozostają tylko uczestnicy festiwalu. Robi się wówczas ekskluzywnie, ale - prawdziwie.

Wyruszamy niebieskim szlakiem w kierunku Gór Mokrzyckich. Na początku szosą a później polnymi drogami wspinamy się ku górze. Dobrze jest wcześniej wbić sobie przebieg szlaku do głowy, bo oznakowanie na tutejszych rozjazdach jest liche. Tak zwane "góry" to nic innego jak "guz morenowy", a jakże :-) Z wylesionych pół oferują nam przepiękne widoki na rozpościerające się ku północy pagóry oraz jeszcze piękniejszy na taflę Zalewu Szczecińskiego. Natknąć się tu też możemy na tajemnicze miejsce rozpalające umysły - rumowisko zamku panującego tu od XIV w. pomorskiego rodu von Apenburg. Po zamku zostało już niewiele. Rzekomo został wysadzony przez wycofujących się Niemców. W 1945 r. znajdowało się tu bowiem stanowisko dowodzenia dowódcy 2 fortecznego pułku alarmowego, komendanta 3. Szkoły Artylerii Przeciwlotniczej Marynarki Wojennej w Międzyzdrojach. Fakt zniszczenia zamku świadczyć ma niby o znajdujących się tu ongiś ważnych archiwach, czy też... skarbach. Inna teoria głosi, że zamek został zbombardowany przez nacierającą Armię Czerwoną. O wyspę toczyły się tu bowiem zaciekłe walki. Jakby nie było ruina została po wojnie niemalże doszczętnie rozebrana i rozszabrowana. Pozostałe resztki nawet przy dużej dozie wyobraźni nie wskazują na to, jak spory obiekt tu się znajdował.

Ze szczytu zjeżdżamy w kierunku Dargobądza a następnie ku zalewowi do Karnocic (tuż przed nimi mały, emocjonujący niby to wąwóz). Przez kolejne 2 kilometry poruszamy się krętą, urokliwą ścieżynką tuż nad brzegiem zalewu po czym półkilometrowym podjazdem wspinamy się w górę. Stąd długi zjazd do Lubina, w pewnym momencie można naprawdę nieźle się rozpędzić.

Gdyby zastanowić się, która miejscowość wyspy jest najładniej ulokowana, to nie bez kozery Lubin mógłby taki ranking wygrać. Szczęśliwcami mogą czuć się ci, którzy posiadają tu działki na opadających ku zalewowi zboczom. Widoki na wsteczną deltę Odry przy zachodzie słońca należą do jednych z najpiękniejszych w Polsce. Wyjątkowo dogodnym miejscem do ich podziwiania jest nieodległe wzgórze Zielonka. Biegnący stąd do Międzyzdrojów odcinek niebieskiego szlaku dla lubiących kolarstwo terenowe jest niezgorszą namiastką (po)górskiej jazdy. Parokrotne wjazdy i zjazdy, momentami wymagające dźwigania roweru, dają porządny wycisk. Niestety szlak na tym odcinku często poprzecinany jest zwalonymi pniami drzew, co nie pozwala na utrzymanie regularnego tempa. Należy też uważać przy zjeździe w okolicach jeziora Turkusowego (odpowiednik Szmaragdowego w Puszczy Bukowej) na strome stopnie. Oraz na wiraże w okolicach szosy Lubin - Międzyzdroje, przy brawurowej jeździe można wyskoczyć z trasy... Zainteresowani tajemnicami mogą jednak zjechać w dół, ku szosie, by obejrzeć teren funkcjonującej tu do 1945 r. fabryki cementu, jednej z największych w całej Rzeszy. Miejsce to wciąż nie zostało dostatecznie poznane, tymczasem jego rozmiar i pozostałości są co najmniej tyle ciekawe, jak resztki po Hydrierwerke Pölitz. Kolejny obiekt, który mógłby stać się lokalną atrakcją turystyczną.

Taką atrakcją są już nieodległe stanowiska eksperymentalnych wyrzutni rakiet V-3. Wyspa Wolin posiada jeszcze więcej tajemnic i ciekawostek historycznych, na których odkrycie i zwiedzenie trzeba byłoby poświęcić nieco więcej czasu. To przy innej okazji.

Docieramy do Międzyzdrojów (uwaga: w zalewie krzyczących szyldów, tablic, reklam, trudno odnaleźć oznakowanie szlaku). Jedna z popularniejszych miejscowości nadmorskich. Niestety jeśli chodzi o wizerunek wakacyjny mieszcząca się w kategorii - "tandeta". Tłok, ścisk, kramy, hałas, kicz. Jeśli ktoś chce posmakować bardziej eleganckiego klimatu, musi udać się do Świnoujścia. W Międzyzdrojach odetchnąć można dopiero poza sezonem wakacyjnym. Warto tu być dla urzekającej okolicznej przyrody.

Stąd wyruszyć możemy w dalszą drogę dwoma wariantami: czerwony szlak pozwala nam zapoznać się z najwyższymi klifami w Polsce i zasmakować jazdy brzegiem morza aż po uroczą (rzecz jasna po sezonie) plażę Wisełki. Zielonym szlakiem wybierzemy się w głąb wyspy, by poznać obszar tzw. Pojezierza Wolińskiego - i tę drogę proponuję wybrać. Jedziemy więc leśną drogą w kierunku rezerwatu żubrów, którą to podąża dziesiątki żądnych wrażeń klapkowiczów. Po minięciu "zagrody pokazowej" czeka nas parokilometrowy, regeneracyjny zjazd w kierunku Warnowa. Stąd już blisko, szosą, do jeziora Czajcze, na którym znajdowało się ongiś oddzielone od lądu grodzisko obronne okolicznych osad. Obecnie stanowi półwysep, na który warto się wybrać by obejrzeć ładne widoki na jezioro.

Dalej zielony szlak biegnie w kierunku Kołczewa. Mijamy kolejne jeziorka, pola, lasy i paskudne ośrodki wypoczynkowe, tudzież równie nieciekawe rekreacyjne miejscówki. Momentami jest bagiennie, krzaczasto, komarzasto. Jak nic najlepiej wybrać się tu jesienią. Wówczas jeziorka nabierają niesamowitego kolorytu. Docieramy do Kołczewa i cóż - albo skierujemy się ku morzu (fajne plaże w Wisełce, Świętouściu, Międzywodziu) aby powylegiwać się na piasku i coś zjeść (UWAGA: świeże ryby nad Bałtykiem w sezonie letnim to rzadkość), albo nabijamy kolejne kilometry na okolicznych, nizinnych szlakach rowerowych. Te prowadzą niestety głównie szosami, które w momencie powrotu wymęczonych wczasowiczów znad morza do domów zamieniają się w rwący potok pojazdów. Ich kierowcy cechują się na ogół niskim poziomem empatii dla rowerzystów.

Śladami historii - Police

2010-07-24T15:36:00.002+09:00

"Śladami historii - Police" to publikacja wyprodukowana na zlecenie Urzędu Gminy Police we współprodukcji z moim ojcem, Janem Maturą, popularyzatorem historii tego miasta. Poręczny plan ma za zadanie poprowadzić parogodzinnym szlakiem po najistotniejszych walorach historycznych miasta.

Police z racji swojej historii nie posiadają ich w nadmiarze, bądź też - nie wszystkie są tak oczywiste, niektóre trzeba odkryć, uświadomić sobie ich istnienie. Stąd też plan to nie tylko propozycja dla turystów, ale i dobra ściąga dla miejscowych.

Plan prezentuje szlak prowadzący od Mścięcina do ruin byłej fabryki benzyny syntetycznej, opisując znajdujące się na trasie historyczne pamiątki - tytułowe ślady. Kto pasjonuje się historią, może w Policach spędzić nawet cały dzień tropiąć historię.

Publikacja zawiera zdjęcia mojego autorstwa oraz ujęcia archiwalne.

Koniec polskiego świata

2010-07-21T01:33:00.003+09:00

Świnoujście. Lubię centralne kadry:

Kolejny rocznik Sediny

2010-07-05T20:00:00.002+09:00

W najnowszym, 5 numerze rocznika Sedina moje zdjęcia towarzyszące artykułowi Justyny Machnik. O lampach jakby co... Zachęcam do zakupu.

Banie

2010-07-05T19:26:00.007+09:00

Kaplica szpitalna św. Jerzego - jakże typowy dla Pomorza Zachodniego obiekt! Malutki. Ale z wielką historią. Bo kiedy się o nim wspomina, to nieodłącznie w kontekście wydarzeń pewnego misterium pasyjnego:

Wyjeżdżając z Bań w kierunku Gryfina, natkniemy się na kapliczkę św. Jerzego. Ta niepozorna budowla była świadkiem tragedii, która w 1498 r. wstrząsnęła całym Pomorzem. Opowieść, która przetrwała do naszych czasów, dokładnie mówi, co się tam stało. Co roku w Wielki Piątek na odgrywane przy kapliczce misterium Męki Pańskiej zjeżdżali wierni z całej okolicy. W 1498 r. rolę Jezusa i Matki Boskiej grała para narzeczonych. W rolę Longinusa, żołnierza rzymskiego, który włócznią przebił wiszącego na krzyżu Jezusa, wcielił się mężczyzna bez powodzenia starający się o względy "zajętej" już dziewczyny. Zazdrośnik postanowił zabić konkurenta i zamiast odegrać rolę i wbić włócznię w woreczek z krwią u boku "Jezusa", dźgnął go, zabijając naprawdę. Martwy chłopak zwalił się wtedy wraz z krzyżem na ziemię, przygniatając narzeczoną. Dziewczyna zginęła. O tym, że zostało popełnione morderstwo, zorientował się jedynie aktor odgrywający postać św. Jana. Wściekł się i na oczach zdumionej publiczności zabił "Longinusa". Zbulwersowana widownia dokonała na św. Janie linczu. Dopiero później zorientowano się, do czego doszło. Nieszczęsnych narzeczonych pochowano w kaplicy. Masakra odbiła się szerokim echem. Poruszony nią książę pomorski Bogusław zakazał "po wsze czasy" odprawiania misteriów w Baniach. Źródło: Gazeta Wyborcza

Trzcińsko Zdrój

2010-07-05T19:26:00.002+09:00

Coraz większa popularność zdobywa turystyka tematyczna. Czyli nie zwiedzamy po kolei jak leży na mapie, tylko kierujemy się w punkty posiadające wspólny mianownik. Gdy myślę o takich przewodnich tematach Pomorza Zachodniego, na myśl przychodzą mi średniowieczne obwarowania miejskie.

W większości przypadków zostały niemiłosiernie potraktowane przez historię - tak w wyniku wojen, jak i rozwoju urbanizacyjnego (przed wiekami świadomość wartości historycznej nie była powszechna...). Zachowały się jednak miejsca, gdzie mury obronne istnieją niemalże na całej swej pierwotnej długości. Taki jest Trzcińsko Zdrój. Choć zapewniam, że równie wielką radochę sprawia poszukiwanie tego, co w innych miastach uchowało w dużo mniejszych proporcjach (polecam zlokalizowanie baszty w Baniach...).

Trzcińsko Zdrój to jedno z najurokliwszych miasteczek Pomorza Zachodniego. Wojna obeszła się z nim dość łaskawie, możemy więc przyjrzeć się, jak wygląda historyczna zabudowa, której mury stanowią wciąż integralny element.

Oprócz murów Trzcińsko posiada jeszcze jeden wyjątkowy zabytek - gotycki ratusz. Rzekomo uważany jest za jeden z najstarszych i najlepiej zachowanych zabytków tego typu w Polsce. Trzciński rynek jest jednym z najładniejszych na Pomorzu Zachodnim. Brakuje mu tylko pełnej rewitalizacji otaczających go budynków. No ale to jest pochodna kondycji ekonomicznej gminy, która jest jaka jest. Niestety po wojnie zlikwidowano charakter zdrojowy miejscowości, który mógł ożywić senną atmosferę...

Tak czy inaczej: tu musisz być.

Korona gór Pomorza: Głowacz (180 m)

2010-06-24T01:33:00.009+09:00

Głowacz był najwyższym wzniesieniem byłego województwa szczecińskiego. Po reformie administracyjnej ustąpił miejsca bezimiennemu wzniesieniu (247,5 m), którego zdobycie jak zwykle interesująco opisał Michał Rembas.

Wzniesienie jest kulminacyjnym punktem Ińskiego Parku Krajobrazowego. Jego okolice są niezwykle urozmaicone i w przypływie ogromu fantazji można poczuć się tu jak na pogórzu. Całkiem interesujący teren do uprawiania niedzielnej jak i wyczynowej formy rekreacji rowerowej. Piękne widoki, pagóry, dolinki, umykające spod kół króliki no i przepiękne, przeczyste jezioro Ińskie. ALE. Jak to nie raz już tu podnosiłem, dotąd nie spotkałem na Pomorzu Zachodnim dobrze oznakowanego szlaku rowerowego, a rzadko zdarzało mi się natknąć na dobrze oznakowany szlak pieszy. Tak było i tym razem. Próba oparcia się na znakowanych szlakach podczas zdobywania Głowacza (z Chociwla) skończyła się na snuciu najczarniejszych przemyśleń nad tym, kto ponosi odpowiedzialność za ich fatalny stan.

Oto przykład z zielonego szlaku w okolicach wzniesienia:

Jeśli ktoś ma wątpliwość, to na drzewie widnieje znak. Trudno go dostrzec maszerując, a prawie niemożliwy do zauważenia podczas jazdy rowerem.

Kolejny przykład - w jaki sposób zdobywamy informację o przebiegu szlaku?

Grzebiąc w runie leśnym.

A tu bogata w informację tablica w pobliżu szczytu:

Wiemy gdzie są lasy i bagna, ale gdzie my się znajdujemy i gdzie są jakieś szlaki, to już mniej istotne.

Żeby było dramatyczniej - Głowacz nie został zdobyty. Okolice krótkiego, zarośniętego czarnego szlaku dojściowego okazały się królestwem krwiopijców, które zdawały się od miesiąca nie wssać w żadną łowną zwierzynę :] Zatem ów ambitny cel odkładamy na zaś.

ALE, ALE - można jednak dopatrywać się pozytywnych aspektów tego stanu. Nie ma tłumów! A wtedy włóczykije mogą napawać się radosnym smakiem wciąż dzikiego...

Kołbacz

2010-06-24T00:38:00.004+09:00

Podczas krótkiego odpoczynku w pobliżu pocysterskiego klasztoru w Kołbaczu nasunęła mi się dość gorzka refleksja na temat roli reformacji i sekularyzacj w dziejach Pomorza.

Oto jedna z najświetniejszych kart historii Pomorza, cysterski ośrodek klasztorny, państwo w państwie, które wywarło ogromny wpływ na rozwój cywilizacyjny swojego otoczenia legło w gruzach. Od zaprowadzenia nowych porządków religijnych klasztor począł ulegać stopniowej dewastacji. Pomorze Zachodnie w ogóle jest dość wymownym dowodem tego, jak wygląda obszar, w którym wyznanie protestanckie było dominujące. Ogołocone kościoły i biedniutkie, malutkie wiejskie kościółki, to typowy tutejszy krajobraz. Jakże ogromny dysonans na tym tle budzi choćby Śląsk, kipiący swym religijnym rozmachem architektury...

O Kołbaczu na stronie Architektury Sakralnej Pomorza Zachodniego, warto odwiedzić stronę tutejszej parafii Najświętszego Serca Pana Jezusa oraz bardzo cennej inicjatywy "Spichlerz Sztuki".

Drogowskaz

2010-06-04T15:21:00.003+09:00

Takie ślady można jeszcze znaleźć "daleko od szosy" - tu na skrzyżowaniu leśnych dróg w okolicach Babinka (Babinek - Żarczyn, Lubanowo - Kłodowo, pow. gryfiński). Proszę zwrócić uwagę na brzmienie nazw miejscowości: z lewej strony znajdują się te o słowiańskim rodowodzie, z prawej - już w pełni niemieckie.

Michał Rembas o Pomorzu Zachodnim

2010-05-28T16:37:00.008+09:00

Mimo postępu w tej dziedzinie nadal brakuje popularnej, obszernej i barwnej literatury krajoznawczej o Pomorzu Zachodnim. Wiele jest o Szczecinie, znajdziemy niemało o największych miastach regionu, ale w prowincję wybieramy się w ciemno, no chyba że uratuje nas tu jeden czy drugi serwis gminny, którego autorzy z pasją podeszli do prezentacji swojej małej ojczyzny (ja posiłkuję się wciąż przewodnikami wydanymi za Polski Ludowej). Brakuje kompletnej bazy szlaków zachodniopomorskich: pieszych, rowerowych, kajakowych, żeglarskich, motoryzacyjnych. Jak już coś się pojawia, to bardziej przypomina instrukcję rajdu na orientację (skręć w lewo, skręć w prawo) niż rzeczowy opis tego, co możemy na trasie napotkać.

W tej sytuacji polecam więc śledzenie publikacji szczecińskiego dziennikarza Gazety Wyborczej Michała Rembasa, który ciekawie i konkretnie przedstawia propozycje na kreatywne spędzenie wolnego czasu. Najłatwiej będzie wpisać hasło "Michał Rembas" do wyszukiwarki serwisu "Turystyka" Gazety Wyborczej i odszukać artykułów związanych z Pomorzem Zachodnim. Przednia lektura i aż szkoda, że nie opublikowana w formie przewodnika. Polecam: głazy Raminów w puszczy, klasyka :-), spływ Regą, wokół jeziora Miedwie, Pojezierze Drawskie i drahimskie miody, Stargard, Bierzwnik, na północ od Szczecina, przepiękny Moryń itd. itd.
.

Puszcza Piaskowa

2010-05-24T18:41:00.013+09:00

Kolejna wycieczka dla koneserów, innymi słowy - świat to nie tylko Puszcza Bukowa. Bo tym razem - Puszcza Piaskowa. Jeden z większych kompleksów leśnych Pomorza Zachodniego, zlokalizowany na zachodnich rubieżach Polski, prastarych mieszkowych kresach. Teren - na szczęście - wciąż mało popularny, niezbyt licznie odwiedzany, w niektórych miejscach bardzo urokliwy. Można pieszo, ale z racji na stosunkowo spore odległości lepiej rowerem. I takowoż uczyniliśmy.

Obszar Puszczy Piaskowej i jej okolice to miejsce, które nie doczekało się jeszcze opracowania w formie rzeczowej, atrakcyjnej monografii. Mało jest też szerszych opisów we wszechwiedzącym świecie netu. A jak czegoś nie ma w necie, to wydawałoby się, że nie jest warte uwagi. Tymczasem na terenie tym znajduje się parę ewenementów o skali regionalnej, a jest także i o krajowej - Rezerwat Bielinek. Największe walory Puszczy - tak w sensie historycznym jak i przyrodniczym - znajdują się na jej obrzeżach. Spory obszar samej puszczy to lasy przemysłowe, ale i tu znajdują się niezwykle atrakcyjne miejsca.

Trasa, która się wybraliśmy, obfituje w duże zróżnicowanie terenu, parę ociekających potem podjazdów, długie i szybkie zjazdy, piękne punkty widokowe, drogi piaszczyste, brukowane, podmokłe, bagniste. Częściowo prowadzi przez bezdroża, w większej części jest oznakowana. O dziwo stan oznakowania szlaków jest poprawny, a ich różnorodność pozwala na gruntowne poznanie puszczy. Długość trasy - 50 km.

Aha, zdjęcia wykonane zostały techniką komórkową... No to ruszamy:

Stoki - schowana z dala od cywilizacji pośród pagórków wieś, z ciekawym widokiem na Wzgórza Krzymowskie. Jeśli komuś się wydaje, że skoro Pomorze leży nad morzem to powinno być płasko, jest w grubym błędzie. Krajobraz w Stokach przy popuszczeniu wodzy fantazji przypomina nieco sudeckie pogórze. W Stokach ciekawy jest przykościelny - jak możemy się dowiedzieć z tablicy informacyjnej - "dom pogrzebowy", o dość niespotykanej na Pomorzu architekturze:

Krzymów - o tej wsi była już mowa na blogu, a to z racji na wspaniały kompleks pałacowo-parkowo-folwarczny, który znajduje się w mało optymistycznym stanie. PGR odbiło na nim widoczne piętno. Interesujący jest przykościelny cmentarzyk, na którym - jak mniemam - pochowani są byli mieszkańcy pałacu.

Z Krzymowa udajemy się w kierunku Radunia. Po drodze wspaniały widok na Chojnę i górujący nad okolicę kościół mariacki. Zjazd do Radunia to kilometrowy, intensywny raj po drodze wyłożonej brukiem. Wolniejsza jazda pozwoli delektować się widokiem na Schwedt. A i samo pobliże drogi warte jest uwagi, bo to niezwykle pofałdowany teren, znów nasuwający skojarzenia z pogórzem. Dla zainteresowanych - na łuku brukowanej drogi można skręcić w prawo i udać się wprost do nieodległej Doliny Miłości. Ale my jedziemy dalej zielonym szlakiem, który tu napotykamy. Po drodze po lewej stronie mijamy zdewastowany, mroczny cmentarz. Bliskość Odry daje się tu odczuć na własnej skórze - wilgoć, wilgoć...

Jedziemy w kierunku Piasku a następnie Bielinka. Tu niebieski szlak wiedzie nas brzegiem rzecznej kopalni odkrywkowej, której działanie doprowadziło do powstania sporego akwenu wodnego:

Wjazd na cypel odgraniczający Odrę od akwenu oferuje emocjonujące doznania:

Z Bielinka, całkiem ładnej i zadbanej wsi kierujemy do wspomnianego już ewenementu na skalę krajową - dolinek i kserotermicznych zboczy - gdzie to, jak to przewodniki głoszą, można jajecznicę usmażyć na patelni bez ognia, bo temperatura nasłonecznionych pagórów sięga tu rzekomo 70 stopni. To dość interesujący obszar, ponieważ mamy do czynienia i ze spalonymi od słońca stokami, jak i wilgotnymi, ciemnymi, zakomarzonymi dolinkami. Zainteresowanym polecam lekturę stron: tej i tej.

Jazda przez rezerwat dostarcza wiele radości z racji na ciekawe ukształtowanie terenu i najpiękniejsze na tej trasie widoki - na dolinę Odry i zalane żółcią rzepaków, wydarte wodzie Żuławy Cedyńskie:

Z rezerwatu wyjeżdżamy na szosę i gnamy w kierunku Lubiechowa Dolnego. Na tym odcinku bić można rekordy prędkości, pozwala nam na to długi zjazd szosą. Stąd jazda przełajem przez puszczę w kierunku Stoków. Przeprawa przez puszczę była bardzo przyjemna i mile zaskoczony muszę stwierdzić, że jest to rewelacyjny teren na szybkie jazdy ze względu na bite leśne drogi. Aczkolwiek trasa nie pozbawiona była terenowych akcentów, gdzie błotko lepiło się do kół, a wokół chlupotała woda.

Tak jest wzdłuż biegu Świergotki, uroczego, szumiącego strumienia, rozlewającego się miejscami w imponujące bagniska (których na terenie puszczy nie brakuje). I tylko zbierająca się na zaporach i wodospadach żółta piana kazała się zastanawiać, co tam w tej Świergotce tak naprawdę świergocze...

W północno-wschodniej części puszczy, na obszarze Wzgórz Krzymowskich, kryje się parę smaczków przyrodniczych. Najwyżej wzniesiony obszar oferuje nam długie podjazdy i zjazdy oraz miejsca, gdzie to my nosimy rower a nie on nas, np. okolice rezerwatu "Dąbrowa Krzymowska":

Spotkamy tu także bodajże największe "kamyki" polodowcowe na Pomorzu Zachodnim, głazy Bliźniaki - odkopane i wyeksponowane dla turystów. Większy z nich ma obwód 25 m i z braku laku możemy potraktować to zjawisko przyrodnicze jako namiastkę sudeckich skałek:

Tuż za głazami trasa wspina się stromo w górę i biegnie tuż obok szczytu najwyższego wzniesienia Wzgórz Grzymowskich - Zwierzyńca - który to wznosi się na 167 zacnych i mocarnych metrów nad poziom Morza Bałtyckiego. A ze Zwierzyńca prawie całą trasę do Stoków, blisko 5 km, pomyka się miło z górki na pazurki. Zabawę popsuł jedynie elektryczny pastuch, który nie wiadomo jakim prawem ktoś przeciągnął w poprzek znakowanego szlaku:

Ostatnie metry przed Stokiem obfitują w piękne widoki na okolicę:

Cóż, polecam...

Okolice Krzymowa

2010-05-03T15:33:00.003+09:00

Wspaniałe okolice Chojny. Trasa z Małego Radunia do Krzymowa:

Tu z widokiem na Krzymów i Chojnę:

Okolice Krajnika Górnego:

Święta i okolice. I tajemnice wojenne.

2010-04-18T23:48:00.019+09:00

Parę słów wstępu

Odwiedziny tego miejsca podyktowane były chęcią zapoznania się w terenie z pewnym tematem historycznym, który mnie ciekawił, a który stanowił ostatni etap moich zainteresowań związanych z losem Hydrierwerke Politz. Dzieje fabryki paliw syntetycznych posiadają parę interesujących wątków, które nadal nie zostały ujęte w syntetycznej formie. Jednym z nich jest zagadnienie niemieckiej obrony przeciwlotniczej, funkcjonującej w celu ochrony fabryki. Hydrierwerke była największym obiektem w tym sektorze wojennego przemysłu III Rzeszy. Była także jedną z największych inwestycji przemysłowych na ówczesnym Pomorzu. Taki obiekt musiał posiadać adekwatną do swojego znaczenia i rozmiaru ochronę. Owszem, temat szczątkowo pojawia się to na jednym, to na drugim forum, trochę osób lata też z wykrywaczami po lasach i łąkach zbierając puzzle do większej układanki i powiększając swoje prywatne kolekcje. Nie spotkałem się jednak jeszcze z całościowym opisem tego wątku, a że szczegółowe jego roztrząsanie nie leży w zasięgu moich zainteresowań - czekam aż ktoś z zacięciem powie coś rzeczowego i mądrego na ten temat.

Archeologia lotnicza

Policka fabryka w obronie przed alianckim lotnictwem otoczona była wieńcem punktów obrony przeciwlotniczej. Jego lewobrzeżna część jest dziś chyba najbardziej znana i... rozkopana. Rozlokowana była m.in. w Policach, Tanowie, w okolicach Tatyni, w pobliżu Siedlic. Prawobrzeżna część jest mniej znana i słabiej dostępna z racji położenia na odludnym miejscu, który w pewnych porach roku jest trudno dostępny. Mowa tu o obszarze nieistniejących osad w okolicach Świętej (Langenberg). Dokładne lokalizacje tych punktów opl nie były mi znane, postanowiłem więc zabawić się w archeologię lotniczą, która dzięki Google Earth jest dziś dostępną formą analizy historycznej terenu. Na drodze analogii z tego rodzaju punktami w okolicach Siedlic (Zedlitzfelde)...

...zacząłem "penetrować" okolice Świętej. I proszę bardzo - okolice osady Kiełpinica (Schwankenheim):

A poniżej kolejne obiekty w Raduniu (Schwabach), które również zwróciły moją uwagę...

... stanowiące najprawdopodobniej elementy okolicznego systemu opl.

Cóż, pozostało jedynie wyruszyć w teren.

Nieistniejące osady

Smaczku całej sprawie dodaje fakt, że wybieramy się w rejon wyludniony. Działania wojenne, niełatwe uwarunkowania geograficzne i polityka osiedleńcza władz PRL sprawiły, że między Świętą a rzeką Krempą przestały istnieć cztery osady: Raduń (Schwabach), Kiełpinica (Schwankenheim), Jedliny (Wolfshorst) i Kiełpin/Kiełpinek (Forkadenberg). Część z nich ma rodowód jeszcze średniowieczny, aczkolwiek okres rozwoju nastąpił dopiero w czasach pruskich. Liczyły sobie po 150-200 mieszkańców. Do października 1939 r. należały do powiatu Randow, do 1945 r. - do nowogardzkiego. Leżąca nad Odrą Święta stanowiła ongiś prawobrzeżną częścią przeprawy promowej do Polic. Dostępność do Polic i nieodległego Szczecina musiały wpływać ożywczo na ten obszar. Dziś Święta stanowi mało estetyczny relikt po PRLowskich czasach, a pozostałości po leżących od niej na północ miejscowości zostały rozebrane w latach 50-tych. Obecnie rozpościera się tu spory szmat ziemi gwarantujący możliwość rekreacji i odpoczynku bez towarzystwa niedzielnych hord - czyli coś, co lubimy najbardziej.

Analizujemy teren

Zapoznanie się z terenem w Raduniu (Schwabach) przyniosło efekty ciekawsze, jak te spodziewane. Okazało się, że na obszarze osady funkcjonował spory punkt opl, składający się z różnego rodzaju elementów tego systemu. Widziałem punkty opl w okolicach Polic, ale ten prezentuje się dużo bardziej okazale. Być może z racji na mniejszy stopień dewastacji:

Teren ten zdążył już przyciągnąć miłośników grzebania w ziemi. Co rusz można natrafić na mało wartościowe znaleziska, które tuż przed wykopaniem przyprawiały o radosne palpitacje serca, a w chwilę po lądowały na śmietnisku... historii. Pewnie w ziemi tego jest dużo więcej, więc - niestety - amatorzy ryć będą dalej:

Na czerwono zaznaczyłem obszar stanowisk opl:

Aby jednak wyobrazić sobie, jak to wyglądało w trakcie wojny, proszę spojrzeć na zdjęcie poniżej. Biały rogal w dolnym prawym rogu to właśnie kompleks opl w Raduniu:

W krzaczorach można jeszcze doszukać się pozostałości po zabudowie osady...

... a na byłym cmentarzu odnaleźć bodajże jedyną, potrzaskaną pozostałość po jej mieszkańcach:

Ciekawy jest fakt, że tutejsze cmentarze z racji na podmokły, depresyjny teren, lokowano na nielicznych wzniesieniach. Tak jest również w Kiełpinicy (Schwankenheim), gdzie w bliskim sąsiedztwie znajdują się dwa uroczo położone cmentarze...

... z nielicznymi śladami przeszłości. Rozbiórka wiosek ogarnęła widocznie swoim zasięgiem także miejsca pochówków:

Penetracja terenu przyniosła kolejne rewelacje. Imponujący przede wszystkim okazał się rozmiar obiektu opl, rozpościerającego się na długości ok. 700 metrów. Zawiera mnogość elementów, które dla znawców tematu pewne nie stanowią żadnej tajemnicy:

Oto ich lokalizacja:

Kiełpinica (Schwankenheim), podobnie jak nieodległy Kiełpin (Forkadenberg) należały przed wojną do wielobranżowego Pommerscher Industrie Verein Stettin (Pomorskiego Towarzystwa Przemysłowego). W Kiełpinie funkcjonował folwark, który nie przetrwał bombardowania. W chaszczach odnaleźć można jeszcze jego resztki:

Nad brzegiem Odry w okolicach Kiełpinicy rozpościera się interesujący widok na twórczą symbiozę przyrody i przemysłu (Z.Ch. Police):

W tym miejscu stoi również taki oto zniszczony obiekt, którego przeznaczenia jestem ciekaw:

Wracając do archeologii lotniczej. Ostatnią na tym obszarze, uroczo zlokalizowaną osadą są - a raczej były - Jedliny (Wolfshorst). Niemiecka nazwa jest dużo bardziej mroczna, a to z racji żyjących ongiś w tych lasach wilków. Na zdjęciu lotniczym widoczne jest wyraźne założenie wsi:

A taki widok zobaczymy tu dziś:

Droga z Jedlin prowadzi dalej na północ ku rzece Krampie (Krępie), gdzie na jej prawym brzegu leżały kolejne nieistniejące już osady leśne. Niestety droga tu się ucina - mostu już nie ma, choć na aktualnych przecież zdjęciach Google Earth jeszcze istnieje. Napotkani w tym miejscu wędkarze poinformowali, że most został... ukradziony. A był ponoć piękny, zwodzony i w ogóle - "że za Niemca na to by nie pozwolono". Nie wiem jaki był rzeczywisty powód jego likwidacji, temat do sprawdzenia, ale jaki by on nie był - wielka szkoda, bo przeprawa na drugi brzeg jest bardzo utrudniona. A w najbliższej okolicy nie ma innej.

Przyroda

Tereny depresyjne w Polsce to nie tylko Żuławy Wiślane. Na samym Pomorzu Zachodnim mamy dwa obszary o takiej specyfice: Żuławy Cedyńskie i omawiane właśnie okolice Stepnicy. Ich funkcjonowanie podporządkowane jest symbiozie z żywiołem wodnym. A woda jest tu wszędzie - widać to i... czuć. Wilgocią. Stęchlizną. W uwarunkowaniach geologicznych mówi się o płytkim poziomie wód gruntowych z obecnością wód agresywnych (!) i okresowym podtapianiu i zalewaniu terenów polderowych. Nie dziwi więc fakt, że akcja osiedleńcza tak ciężko tu przebiegała, i że tak mało ludzi zdecydowało się tu mieszkać. Jest jednak pięknie. Najpiękniejsze są zabagnione uroczyska leśne. Pięknie wyglądają skupiska przydomowych sadów, najbardziej widoczna pozostałość po nieistniejących osadach. Pięknie też wygląda tu rozgwieżdżone niebo przy akompaniamencie rechotu żab... I tylko dźwięki wydobywające się z portu Zakładów Chemicznych przypomina nam, że cywilizacja dyszy gdzieś tuż obok.

Raczej nie źródełko, czyżby agresywna woda gruntowa?

Ogólnie

Nie przedstawiłem tu wszystkich lokalizacji punktów opl, ich odszukanie pozostawiam maniakom tematu. To co zobaczyłem w terenie pozwala wyrobić sobie opinię co do rozmiarów tego systemu, który jest całkiem imponujący i do dziś stanowi atrakcję historyczną. Ale najbardziej warto tu się zjawić dla wyjątkowej atmosfery przyrodniczej tego miejsca. Ludzie ceniący sobie ciszę i spokój na pewno to docenią.

P.S. Zdjęcia pstrykane były kompaktową cyfrówką, zgroza, ale tak było poręczniej...
.

---------------------------------------

A tu proszę, w reakcji na ów wpis jedna z szanownych Internautek przesłała zdjęcie ukazujące istniejący jeszcze most na Krępie (foto datowane na 93, 94 r.):

Rozmowy: Zenon Owczarek, Nowe Warpno

2010-03-04T16:43:00.008+09:00

Nowe Warpno to istna perełka regionu. Po okresie prosperity związanej z kursowaniem promów wolnocłowych do Niemiec, miasteczko zapadło w stagnację. Mimo wielu walorów, i mimo prób aktywizacji lokalnej społeczności, nie dało się do tej pory wykrzesać z tego miejsca prężnego ośrodka wypoczynkowego. A mało która miejscowość regionu posiada takie atuty, jak Nowe Warpno - ogrom wody, ogrom lasów. Ba, Nowe Warpno śmiało mogłoby konkurować z najlepszymi ośrodkami żeglarskimi na Mazurach. Być może to się wkrótce zmieni, gdyż gmina wzbogaci się o potężną, wielomilionową, parokrotnie przekraczającą jej roczny budżet sumą pieniędzy pozyskaną z Urzędu Morskiego. Będzie to duża szansa, by nadać Nowemu Warpnu nowy rytm.

Cokolwiek by się nie wydarzyło, chciałbym zwrócić na ostatnią nowość, jaka pojawiła się w sieci. To piękny przykład oddolnej inicjatywy, której celem jest skomasowanie wiedzy historycznej o Nowym Warpnie w internecie. Rzecz o tyle ciekawa, że przez długi czas nie było łatwo pozyskać kompletnej wiedzy o tej miejscowości. Zaczątkiem była publikacja Stowarzyszenia "Czas, Przestrzeń, Tożsamość" (które przeprowadziło także parę prospołecznych inicjatyw na tym terenie), teraz - strona internetowa Zenona Owczarka. Poniżej parę słów o interesującej przygodzie z odkrywaniem historii Pomorza:

Ile czasu zajęło Panu skompletowanie owego internetowego zbioru, na jakie trudności się Pan napotykał i jak wiele jest jeszcze do odkrycia?

W grudniu 2009r. pojawiła się strona www.nowewarpno-neuwarp.pl. Jak do tego doszło? Zamieszkałem w Nowym Warpnie w 1981r. i nie znałem historii tego miasta. Poza tym, że to pięknie położone miasteczko, wiedziałem, że po II wojnie światowej "powróciło" do Polski. W miarę upływu lat dowiadywałem się, że prawda jest inna. Nowe Warpno stało się częścią Polski po decyzjach mocarstw w Poczdamie, a do miasteczka nadal przyjeżdżają jego dawni mieszkańcy. Powoli poznawałem trudną historię przesiedlonych stąd Niemców. Dowiadywałem się o losach Niemców, którzy pozostali tutaj po 1945r. Jednak to przypadek sprawił, że zainteresowanie historią tego miejsca, doprowadziło w efekcie do powstania strony internetowej. Stało się to przez Kolejkę Randowską (Randower Kleinbahn). Kolejka jeździła przed wojną na trasie Stobno - Nowe Warpno, a zaraz po wojnie, przy udziale "wyzwolicieli" została zlikwidowana, a część torów zapewne pojechała na Wschód. Do moich czasów dotrwały zaś sprzeczne relacje, np, że to była kolejka wąskotorowa albo normalnotorowa. Szukałem, aż znalazłem informację w internecie, że była to kolej normalnotorowa . Później miałem inne informacje, które należało zweryfikować. Doszedłem wtedy do wniosku, że muszę mieć bazę danych o faktach dotyczących historii miasta. Tak zaczęło się gromadzenie wycinków prasowych i szukanie publikacji książkowych. Początkowo było to raczej przypadkowe, ale w miarę rozwoju internetu i coraz to nowych możliwości (np. ebay, allegro, bazy danych google) zacząłem temu poświęcać więcej czasu. Po kilku latach, może w 2005r., poznałem Andrzeja Kotulę i okazało się, że mamy podobne zainteresowania. Właśnie u niego zobaczyłem kiedyś kolekcję pocztówek z Neuwarp. Ja miałem wtedy kilka sztuk, a on kilkadziesiąt. Zaczęliśmy współpracować. Po kilku kolejnych latach nasze zbiory okazały się całkiem spore. Andrzej Kotula uważał, ze powinniśmy to w jakiś sposób pokazać. Dobrym pomysłem było udostępnienie części jego zbioru do ilustracji książki Wojciecha Łopucha "Nowe Warpno - Neuwarp" wydanej w 2007 r., ale jej nakład szybko się rozszedł. Moja baza danych i nasze zbiory rosły nadal. Tu należy dodać do tej historii Czesława Górskiego mieszkającego w Niemczech i w Polsce (w Warnołęce). To dzięki niemu wiele "warpnianów" mogło się znaleźć w Polsce. Kupujący na "ebayu" wiedzą, że niektórzy sprzedawcy nie godzą się na wysyłkę za granicę. Stąd też słowa podziękowania za udzielanie pomocy w zdobyciu wielu cennych eksponatów należą się właśnie Czesławowi Górskiemu (np. za oryginalną pieczęć "Stadt Neuwarp"- oczywiście będzie pokazana na stronce). Pierwszy pomysł o utworzeniu strony www prezentującej nasze zbiory powstał dość dawno, ale sprawa ruszyła na dobre, gdy (jak widać nieoceniony) Czesław Górski zadeklarował swoją pomoc w jej technicznym utworzeniu. Efekt można ocenić samemu.

To co widać na stronie, to oczywiście tylko część mojego cyfrowego zbioru. Całości nie uda się zaprezentować, chociażby ze względu na ochronę praw autorskich dotyczącą materiałów współczesnych. Kompletowanie zbioru też napotyka trudności. Okazuje się, że nie tylko ja kupuję warpniana. Często zdarza się, ze przegrywam licytacje na "ebayu" czy na "allegro". Do dzisiaj naliczyłem takich przegranych licytacji około 30. Niestety, nie jestem w stanie i nie chcę płacić "każdej" ceny. Udało mi się , w sensie pozytywnym, zarazić kolejne dwie osoby, które włączyły się w zdobywanie nieznanych dotychczas pocztówek, map i opracowań. Uważam za niezmiernie pozytywne, że wszyscy zgadzają się na niekomercyjną prezentację swoich zbiorów.

Jakie momenty w historii Nowego Warpna są najbardziej doniosłe bądź frapujące?

Dla mnie najciekawsze okresy w historii miasta to:
1. "okupacja szwedzka" od 1648 do 1720r. Mamy tu szalenie ciekawe próby stworzenia twierdzy na wyspie, tragiczny pożar z 1692r., kiedy to miasto przestaje praktycznie istnieć i odbudowę, która przetrwała do naszych czasów (ratusz i kościół). Jeżeli do tego dodamy szwedzki tolerancyjny luteranizm, to myślę, że tamtym mieszkańcom Nienwerpe (nazwa z tamtych czasów) na tle epoki nie żyło się źle.
2. czas przejścia z Neuwarp do Nowego Warpna - 1945/47. Polacy wchodzą do miasta, gdzie mieszka około 2500 Niemców. Powoli przejmują ich mienie, a w końcu ich przesiedlają na Zachód. Historycznie uzasadnione, ale po ludzku tragiczne. Zapytana niedawno o ocenę tych wydarzeń mieszkanka Altstadt/Podgrodzia, mieszkająca obecnie w Altwarp powiedziała, że Rosjanie, mimo wielu podłości, które uczynili po zdobyciu miasta nie byli gorsi od Polaków, bo to Polacy zabrali ich "Heimat".

Poza tymi, ważnymi, historycznymi wydarzeniami b. dużo przyjemności sprawia mi odkrywanie drobiazgów, np. przedwojenny zeszyt, który prowadził rzeźnik Kruschewski - zapiski podobne do tych, które można i teraz znaleźć w sklepikach osiedlowych (czy ktoś nie wie, co to "kupowanie na zeszyt"?). Albo z okresu powojennego. Czytam np. o konflikcie granicznym w Nowym Warpnie w czerwcu 1945 r. Niby się zgadza. Nowe Warpno "wyzwolono" 27 kwietnia 1945r. A naprawdę to bzdura, bo Nowe Warpno jest w Polsce od... no właśnie - jak to liczyć? Od 21.09.45 r. - wtedy wyznaczono przebieg granicy, czy od przejęcia administracyjnego miasta w dn. 4.10.45 r., czy też od 15.10.45 r. gdy nasze wojsko obsadziło granicę. Przyjmuję, że Nowe Warpno jest polskie od 4.10.1945 r. Jeszcze inna ciekawostka. W moim domu przed 1945r. mieszkał zegarmistrz Willy Bohn. Nie miałem okazji poznać nikogo z tej rodziny, ale gdyby to było możliwe teraz, nie omieszkałbym zapytać, czy komendant obozu młodzieżowego Hitlerjugend w pobliskim Rieth z tamtego okresu przez przypadek nosił to samo nazwisko (tu bym pokazał zdjęcie przodka)?

Jeśli jakiś pasjonat historii Pomorza zawędruje do Nowego Warpna, czym
należałoby zwrócić jego uwagę?

Co z tego może być ważne dla kogoś , kto chce wiedzieć więcej? Zobaczyć należy co najmniej:
- najstarszy zamieszkany budynek na terenie gminy, stojący nadal w Brzózkach, z okresu osadnictwa hugenockiego,
- jedyny w Polsce ratusz ryglowy z siedzibą władz miasta,
- kościół parafialny,
- pałac rodu Enckevort w Karsznie.
Jeżeli ktoś chce wiedzieć więcej powinien przeczytać książkę Wojciecha Łopucha "Nowe Warpno - Neuwarp". A jeżeli ktoś chce poznawać historię miasta i regionu jeszcze w inny sposób, to zapraszam na stronę www.nowewarpno-neuwarp.pl
.

Walka o Pomorze w 1945 r.

2010-02-22T20:24:00.007+09:00

Parę materiałów wideo, dość podłej jakości, ale ciekawych z racji na wątek pomorski i obrazki z tych terenów. Proszę uwzględnić fakt, że są to materiały propagandowe:

Tu Niemcy bronią linii Odry:

A tu Sowieci i Polacy nacierają, zdobywają. Ostatnie wideo to fragment fabularnego filmu "Jarzębina Czerwona" (1969), który opowiada historię zdobycia Kołobrzegu. W przedstawionych ujęciach w rolę Kołobrzegu wcielił się... Szczecin, i to ten już nie istniejący (np. Dworzec Wrocławski):

Rozmowy: Marian Anklewicz, Gryfino

2010-02-18T16:52:00.010+09:00

Uruchamiam cykl blogowych prezentacji entuzjastów, pasjonatów, miłośników Pomorza Zachodniego.

Rozmawiając z nimi często spotykałem się z zastrzeżeniem z ich strony, że to co robią, nie jest niczym wyjątkowym. Nie sądzę. Jak dla mnie wykonują kapitalną, organiczną pracę u podstaw. Warto o nich mówić, bo ich aktywność to kolejne cegiełki do większej układanki, jaką jest tożsamość naszego regionu.

...

Na pierwszy rzut - Marian Anklewicz. Żywa skarbnica wiedzy o Gryfinie i okolicach. Jego twórczość historyczna to przepis na to, jak ciekawie i ze swadą pisać o minionych dziejach. Po jej lekturze już żadna wioska, wzgórze, zagajnik nie pozostają tutejszym obojętne, bo najpewniej kryją w sobie jakąś historyczną tajemnicę. OK, do dzieła:

Czy słyszał Pan o bardziej płodnym historyku w dziejach Gryfina od Mariana Anklewicza?

Aż mnie korci, aby odpowiedzieć cytatem z „Rejsu” – pytanie jest tendencyjne! :-)

We wstępie do moich „Tajemnic gryfińskiej historii” napisałem krótko, że Gryfino nie miało szczęścia do kronikarzy i dziejopisów. Jedna przedwojenna pozycja pana Hayna opisująca miasto i jego mieszkańców, z uwzględnieniem podstawowych informacji historycznych to wszystko. Po wojnie rys historyczny miasta stworzony został na jej podstawie. Nie było jednak zwartej publikacji, a tak zwana monografia, czyli wydane z okazji 750 lecia „Dzieje Gryfina i okolic” zawiera zbyt wiele błędów, pomija ważne wydarzenia, a nawet całe stulecia. Moje eseje historyczne też nie dają pełnego obrazu, lecz w założeniu miały ukazać i przybliżyć nieznane, niezbadane epizody z dziejów miasta. Nikt nigdy jeszcze w Gryfinie tego nie robił. Nikt też nie wpadł na myśl, iż o historii Gryfina można napisać setki artykułów. Jak się okazało – można. Być może kiedyś w przyszłości staną się one podstawą rzeczywistej monografii miasta ze wszystkimi szczegółami jego historii. Ale to już chyba nie moja rola, czekam z niecierpliwością na młodszych historyków.

Pracuje Pan nad publikacją omawiającą zdobycie Gryfina w 45 r. Jej założeniem jest demitologizacja wydarzeń wojennych, jakie miały miejsce na tym obszarze. Przedwojenna tkanka miejska Gryfina została mocno nadszarpnięta - czy aby przez walki toczone rzekomo o miasto?

Od razu się przyznam, że nie lubię tego okresu historii. Ale skoro nikt się nadal nie zabiera za sprostowanie tego, czym nas karmiono przez ponad sześćdziesiąt lat, to aż mnie trzęsie ze złości. Każdego roku w związku z obchodami kolejnej rocznicy tych wydarzeń powtarzane są stare frazesy o niezwykle ciężkich walkach o miasto, o tysiącach poległych bohaterów radzieckich i paskudnych faszystów – hitlerowców. A to wszystko jest półprawdą, a na dobrą sprawę każda półprawda to pospolite kłamstwo. Postanowiłem w tym roku wyodrębnić z przebiegu walk o przedmoście szczecińskie w marcu 1945 roku walki o samo miasto w jego granicach administracyjnych. Po raz pierwszy ujrzą światło dzienne takie fakty, jak dokładna data i godzina wysadzenia mostów przez Regalicę i Odrę, dokładne ustalenie punktów oporu, notabene nie leżących wcale w centrum miasta tylko na obszarze dzisiejszego Górnego Tarasu, zweryfikowana zostanie liczba poległych po jednej i drugiej stronie i data zajęcia Gryfina przez Rosjan z 282. pułku strzeleckiego i Polaków z 8 pułku moździerzy. Operowanie stwierdzeniem, iż to 47. Armia zajęła Gryfino, to gruba przesada. Cała armia nie biła się o małe Gryfino, w tym przypadku należy mówić o pododdziałach konkretnie. Aby podkreślić znaczenie walk o Gryfino mówiło się o ponad siedmiu tysiącach poległych Rosjan leżących na gryfińskim cmentarzu, co było oczywistym zmanipulowaniem. Jeśli w walkach o nasze miasto poległo ich ze trzystu – to góra. Podobnie jakoś zupełnie nie mówiono o poległych Niemcach inaczej, tylko że w walkach o przedmoście padło 40 000 faszystów. Że niby tylu ich broniło także Gryfina. To wierutna bzdura. Szacunki dotyczące naszego miasteczka mówią o około stu pięćdziesięciu zabitych. No i jeszcze te nieszczęsne zniszczenie całego centrum miasta. Na pewno nie runęło do 20 marca, bowiem Niemcy opuścili je podobnie jak w kwietniu opuścili Szczecin; pisało się do tej pory, że artyleria niemiecka zza Odry zniszczyła je kompletnie. Tymczasem artyleria niemiecka miała wtedy już ściśle reglamentowaną amunicję, niektórzy wspominają o kilku pociskach na dzień. Po zajęciu Gryfino znalazło się na linii frontu. Przegrupowano wojska sowieckie i miasto znalazło się w pasie działania 70. Armii, stąd miało pójść decydujące uderzenie przez Odrę odcinające Szczecin z wyjściem na Rostock. To właśnie wtedy przygotowując się do natarcia Rosjanie niemalże planowo niszczyli ulicę po ulicy. Nieliczni świadkowie opowiadają o żołnierzach chodzących po mieście z rozpylaczami ognia i palącymi dom po domu. Reszty dokonali już Polacy od maja 1945 roku. Rozwalano całe zdrowe budynki, cegła rozbiórkowa wyjeżdżała do centrali. W większości trafiała na prywatny rynek wtórny, potem także na odbudowę Warszawy. Tym sposobem rozebrano także piękny, zbudowany z solidnej cegły ratusz. Mam unikalną fotografię z 1948 roku, na której widać ratusz stojący przy kościele. Ja się osobiście nie dziwię takiemu traktowaniu tego niemieckiego miasta przez nadal niepewnych swego losu Polaków. Sprzeciwiam się jednak fałszowaniu historii. A najbardziej sfałszowana jest historia Gryfina lat 1945 – 1970.

Czego jeszcze nie wiemy o historii ziemi gryfińskiej, a czym może zostaniemy wkrótce zaskoczeni? Jakie tematy są przedmiotem obecnych Pana zainteresowań? Czy coś zostanie wydrukowane?

Do wyświetlenia nadal pozostaje cały okres siedemnastego stulecia, który na razie udało mi się naświetlić w esejach o czasach wojny trzydziestoletniej i północnej. Interesujące jednak mogą okazać się efekty szperania w czasach przedlokacyjnych, a więc w XII wieku i pierwszej połowie XIII. Rzecz dotyczy ekonomicznych konsekwencji misji świętego Ottona z Bambergu, czyli działalności benedyktynów z klasztoru świętego Michała w Bambergu i niejakiego Beringera, bardzo możnego człowieka przybyłego wówczas także z Bambergu i aktywnie działającego w Szczecinie i okolicy. Baczniejszą uwagę należy zwrócić na fakt, iż Bamberg to Bawaria, a więc ślady w nazewnictwie, osadnictwie i także w niektórych legendach mogą wiązać się ze zwyczajami i tradycjami bawarskimi. Dla przykładu: nazwy rzek w Bawarii, która nigdy nie była przecież słowiańska. Bamberg leży nad rzeką Regnitz, której dwa dopływy nazywają się Rednitz i Pagnitz. Gdyby te nazwy pojawiły się u nas z miejsca okrzyknięto by je prastarymi nazwami pomorskimi, a więc słowiańskimi, tak jak naszą Reglitz, czyli Regalicę. A przecież trzeba się tu mocno zastanowić…

Jak dotychczasową historię Gryfina, a w szerszym ujęciu także Pomorza Zachodniego, w aspekcie naszej tu obecności powinno się Pana zdaniem rozpatrywać?

Przede wszystkim szczerze, bez zakładania z góry przewagi elementu słowiańskiego, z wyważonym opisem tak zwanej przynależności do państwa polskiego pierwszych Piastów, bez wygłupów w stylu „germanizacja” i tak dalej. Współcześni historycy już to robią, lecz wiedza ta nie dociera do zwykłych ludzi, bo nikt jej nie popularyzuje w wystarczający sposób. Tej wiedzy uczonych zawartej w hermetycznie napisanych pracach należy przydać fajerwerków, tajemnic, sensacji i tak przyrządzone danie podać na stół szarego człowieka. On się wówczas tym zainteresuje. Wiem to z własnego doświadczenia, zgłaszają się do mnie ludzie, którzy nigdy w życiu nie interesowali się historią i serdecznie mało o niej wiedzieli. Popularyzując w ten sposób poważną wiedzę nie należy bać się własnych przemyśleń, dywagacji, hipotez. Należy z większą uwagą przyjrzeć się dawnym baśniom, legendom i gadkom. Nie tym zmyślonym po wojnie, ale tym oryginalnym, pochodzącym z autentycznych zapisów regionalistów niemieckich. Powiązać je z wydarzeniami rzeczywistymi, spróbować wytłumaczyć kwestie domniemane, nie potwierdzone dokumentami i pisać o nich. W ten sposób nie zamrze ochota do badania tej historii wśród młodych ludzi. Najgorsze co można zrobić, to wbić im na uniwerkach do głów, że już wszystko wiadomo i przepytywać z dat i imion książąt. Opowiadanie o historii powinno przede wszystkim być tak podane, aby wygnało jej adeptów w teren. Gdy natrafią na ślady tej historii, zwiążą się z nią na całe życie.

...

Marian Anklewicz jest autorem paru (wciąż świeżej daty) publikacji o historii ziemi gryfińskiej: "Gryfino. Miejski Szlak Historyczny", "Ziemia Gryfińska. Wędrówki historyczne" cz. 1 i 2, "Organy Barnima Grüneberga w kościele Narodzenia Najświętszej Marii Panny", "Tajemnice gryfińskiej historii". Kolejne - ukażą się w 2010 r. Zainteresowanych kieruję do gryfińskiego Centrum Informacji Turystycznej, gdzie bez problemu je nabędą.
.

Włóczykij 2010

2010-02-17T07:37:00.003+09:00

Polecam, a co. Przede wszystkim prezentacje regionalne w niedzielę 28 lutego 2010 w Gryfińskim Domu Kultury:

11:00 - Tadeusz Kołucki: Wędrówki w czasie po ulicach Trzcińska Zdroju
12:00 - Kluby rowerowe powiatu gryfińskiego: Lokalne widoki z siodełka
13:00 - Rysiek Matecki: Spacerem po Dolinie Miłości (i okolicy)
14:00 - Marian Anklewicz: Na tropie tajemnic pomorskich templariuszy
15:00 - Antoni Adamczak: Knieja Bukowa. Szczeciński Park Krajobrazowy

Oraz wyprawy w teren: Moryń (02.03.2010) i Chojna (06.03.2010). Polecam urokliwą zachodniopomorską prowincję i istne skanseny średniowiecza.

Chwarszczany

2010-02-07T05:34:00.002+09:00

Kto wychowywał się na przygodach ORMOwca Pana Samochodzika i śledził jego perypetie w poszukiwaniu skarbów templariuszy, ten powinien udać się na Pomorze Zachodnie i zobaczyć nieliczne już pozostałości po latach świetności tego zakonu. Istniejący do dziś kościół to jedyna zachowana pozostałość funkcjonującej tu ongiś komandorii. Funkcjonująca gdzieś na obrzeżach historii i Polski miejscowość wypłynęła na powierzchnię dzięki zapaleńcom, którzy starają się jej przywrócić warte uwagi miejsce w dziejach tego regionu: www.chwarszczany.pl

Swoją drogą dziś Chwarszczany owszem, leżą w granicach województwa zachodniopomorskiego, ale ongiś znajdowały się na pograniczu wielkopolsko-lubusko-pomorsko-branderburskim, nie było to jednak Pomorze w ówczesnym tego słowa znaczeniu. Placówka ufundowana została... no właśnie, nie ma pewności przez kogo, ale na pewno przez któregoś z piastowiczów: Władysława Odonica lub Henryka Brodatego.

Grunwald 2010

2010-02-03T23:02:00.006+09:00

W tym roku obchodzimy okrągłą, 600-rocznicę bitwy pod Grunwaldem. O starciu tym przez laty powiedziano i napisano wiele. Ja w aspekcie tematyki blogu chciałbym przypomnieć o wątku gryfickim, który na polu bitwy się pojawił. Dobry przyczynek do przemyśleń o pogmatwanych losach Pomorza Zachodniego.

Chyba każdemu Polakowi znany jest fragment z filmu "Krzyżacy", w którym heroldowie wielkiego mistrza posyłają królowi polskiemu dwa miecze:

Jeden z heroldów ma na piersi gryfa - symbol dynastii gryfickiej. Wiemy o tym z opisu kronikarskiego Jana Długosza: "(...) król zaś zamierzał włożyć hełm i ruszyć do boju. Nagle zostaje zapowiedzianych dwu heroldów prowadzonych pod osłoną rycerzy polskich celem uniknięcia zaczepek. Jeden z nich, króla rzymskiego, miał w herbie czarnego orła na złotym polu, a drugi, księcia szczecińskiego, czerwonego gryfa na białym polu. Wyszli oni z wojska wrogów niosąc w rękach obnażone miecze, bez pochew, domagając się przyprowadzenia ich przed oblicze króla. Wysłał ich do króla Władysława mistrz pruski Ulryk dodając nadto dumne zlecenie, by podniecić króla do podjęcia niezwłocznie bitwy i stanięcia w szeregach do walki."

Herold ów służył w chorągwi Kazimierza V, księcia szczecińskiego, syna Świętobora I, który to w konflikcie polsko-krzyżackim opowiedział się po stronie zakonu i posłał syna na wojnę. Kazimierz dostał się do niewoli: "Pojmano też dwu książąt, którzy z własnymi wojskami i pod własnymi znakami pomagali Krzyżakom: Kazimierza szczecińskiego wziął Skarbek z Góry, Konrada Białego oleśnickiego-Czech Jost z Salcu." Został przez króla uwolniony dzięki wstawiennictwu Bogusława VIII, słupskiego księcia gryfickiego, który po początkowych wahaniach między zakonem a koroną złożył ostatecznie w 1410 r. hołd lenny Jagielle.

Wał Pomorski

2010-01-26T05:40:00.007+09:00

Zwiedzanie umocnień Wału Pomorskiego budzi pewnego rodzaju satysfakcję. Idea ich powstania zasadzała się bowiem na założeniu, że mają służyć obronie przed atakiem... polskich wojsk. Tak, tak. W latach, kiedy były budowane, prewencyjny najazd sprzymierzeńców na rodzącą się III Rzeszę mógł inaczej potoczyć dzieje Europy.

Pobłażliwość kosztowała Europę miliony ludzkich istnień. Ale Wał Pomorski koniec końców spełnił swoją teoretyczną rolę u schyłku II wojny światowej, kiedy to Polacy wraz z sojuszniczą Armią Czerwoną parli na Berlin. Nie spełnił w praktyce - bo został pokonany.

Ponad 200-kilometrowy pas umocnień do dziś robi wrażenie i stanowi jeden z najciekawszych zespołów obiektów historycznych na Pomorzu Zachodnim. Poznanie jego całości trwać może tygodniami intensywnej eksploracji, a co szczególnie cieszy - wciąż kryje wiele smaczków, które dzikie tabuny, paskudne hordy, nieokrzesane bandy niedzielnych wycieczkowiczów jeszcze nie zadeptały.

Przytaczam poniżej parę linków tematycznie nawiązujących do zagadnienia Wału Pomorskiego. Temat ten wciąż czeka na profesjonalne opracowanie w internecie, bo wiele w nim hobbystycznych zajawek, ale brakuje syntetycznego opracowania. Niektóre strony niestety mają krótki żywot, po czasie może pojawić się komunikat: 404.

Wał Pomorski - krótka synteza historii

Oficjalna strona internetowa Pomorskiego Klubu Eksploracji Umocnień z Miastka

Skrawki historii z centrum Pomorza

Wał Pomorski - Linia Noteci 1937

bandurscy.com - prywatny blog z paroma wpisami dot. Wału

Opis walk o Wał Pomorski

Skansen Grupa Warowna Cegielnia

Dla zainteresowanych grzebaniem w necie: Pommernwall, Pommernlinie lub Pommern-Stellung.

Jak już wspomniałem, zbadanie tego założenia obronnego to przedsięwzięcie czasochłonne, ale warto, bo robi wrażenie, bo wciąż jest słabo dostępne i nie tak spopularyzowane, jak inne tego rodzaju obiekty w Polsce.

Parę fotek z grupy warownej "Góra Wisielcza" (Strzaliny), zdolnej do obrony w zupełnym odosobnieniu. Toczyły się o nią w 45 r. zaciekłe walki. To co jest na powierzchni robi wrażenie, a przecież pod ziemią ciągną się jeszcze dziesiątki metrów korytarzy. Można je zwiedzić pod fachową opieką, aczkolwiek sam obiekt nie znajduje się pod jakąś szczególną, zorganizowaną opieką, co widać na zdjęciach - rządzi tu przyroda.

Asy Regionu, cz. 2

2009-12-04T05:06:00.002+09:00

No i proszę, oprócz damy mam też asa w kolekcji asów Głosu Szczecińskiego. Ze Swobnicą. Taki był też zamiar - przypomnieć o obiekcie, któremu grozi smutny finał...

Młyn w Marianowie

2009-11-28T06:05:00.001+09:00

Mariański młyn to kolejny prezentowany na blogu obiekt, który odzyskuje swój urok dzięki prywatnym zapaleńcom. Państwo Milejowie prowadzą w nim agroturystykę, mają również w planach otworzenie lokalnego muzeum. Zebrane przez nich dotąd pamiątki historyczne, niejednokrotnie uratowane w ostatniej chwili na składach złomu, stanowią już całkiem pokaźny zasób. Prace włożone w restaurację młyna robią wrażenie...

Asy Regionu

2009-11-26T08:29:00.001+09:00

Fotografia wnętrza kolegiaty stargardzkiej mojego autorstwa zasłużyła sobie na rolę damy kier w talii "Asów Regionu" publikowanej przez Głos Szczeciński:

Jedyna Sedina

2009-11-22T16:33:00.002+09:00

Swego czasu powstał w Szczecinie projekt odbudowy pomnika Sediny, którego resztki, bez zasadniczego motywu, oglądać dziś możemy w pobliżu Urzędu Morskiego. Mimo akcji medialnej, aktywności pasjonatów historycznych i akcji lokalnych przedsiębiorców dotychczas zdołano jedynie odtworzyć... jej piaskową figurę. Tymczasem tuż pod nosem, od wielu lat, na polickim rynku stoi niezgorsza Sedina, ciesząca wzrok swymi niezwykle dorodnymi kształtami, jakby z przekory przecząc anorektycznym normatywom wybiegów mody...

Siemczyno

2009-11-22T16:16:00.003+09:00

Pałac w Siemczynie miał to szczęście, że po latach sukcesywnej PRLowskiej dewastacji dostał się w ręce prywatnych inwestorów, którzy założyli sobie ambitny plan przywrócenia tego obiektu do stanu pozwalającego na jego komfortowe użytkowanie. Niepoprawny optymizm budzi szacunek...

Pałac w chwili obecnej nie stanowi spektakularnego punktu turystycznego z racji stanu, w jakim się znajduje. Większość pomieszczeń nie posiada żadnego wyposażenia, zachowało się niewiele oryginalnych detali. Posiada w sobie jednak mile łechcącą artystyczne duszę tajemnicę - spora kubatura i mnogość pomieszczeń tworzą bowiem osobliwy nastrój. Za drobną odpłatnością można otrzymać klucz do obiektu i zaprzyjaźnić się z nim sam na sam.

Właściciele zamku prowadzą w bliskim sąsiedztwie, na obszarze dawnego folwarku, działalność hotelarską. Uruchomiono tu także cykl kulturalnych spotkań henrykowskich (od przedwojennej nazwy miejscowości - Heinrichsdorf). Polecam - www.palacsiemczyno.pl - w drodze ze Szczecina do Szczecinka, nie sposób przeoczyć.

Lubieszewo, Storkowo (pow. drawski)

2009-10-08T20:53:00.004+09:00

Lubieszewo

Storkowo

Jezioro Drawsko

2009-09-29T14:20:00.001+09:00

Gartz (Gardziec)

2009-09-20T16:27:00.003+09:00

Szaniec marwicki

2009-09-16T19:49:00.003+09:00

Powszechny dostęp do map satelitarnych pozwala zabawić się w archeologię lotniczą (satelitarną :-). Na wątek Marwickiego Szańca natknąłem się w pierwszej części wędrówek po Ziemi Gryfińskiej przewodniku krajoznawczym autorstwa Mariana Anklewicza. Jego obecność wstępnie potwierdził właśnie za pomocą zdjęcia satelitarnego. XVII-wieczny szaniec, w zależności od toku wojennych wydarzeń, znajdował się to w rękach Szwedów, to w rękach wojsk cesarskich. Proszę przyjrzeć się zdjęciu i odszukać go. Zafrapowanych odsyłam do Google Maps (okolice Marwic).
.

Kąkolewice (gm. Węgorzyno, pow. łobeski)

2009-09-13T21:42:00.002+09:00

Fot. KM
.

Polecam

2009-09-09T21:08:00.003+09:00

Góry Bukowe to niezwykle ciekawy fragment Pomorza Zachodniego, pełna urokliwych i tajemniczych miejsc. Szczecińska namiastka pogórza poprzecinana jest sporą ilością szlaków. Trzeba zadać sobie wiele trudu, by je wszystkie zejść. W sukurs przychodzi nam rewelacyjna moim zdaniem strona Szymona Giemzy, w której jest niemalże wszystko, co chcemy wiedzieć na ten temat.

Misja Gryf to cykl telewizyjny TVP Szczecin ukazujący w dynamicznej formie nieznane i niespopularyzowane dotąd miejsca Pomorza Zachodniego. Darek Baranik, autor programu: "W Misji Gryf przygoda przeplata się z historią, tajemnicą, ciekawostkami i pytaniami o przyszłość pokazywanych obiektów i miejsc".

Swobnica (Wildenbruch) - co dalej? cz. 2

2009-07-31T15:51:00.005+09:00

Trwa akcja zmierzająca do wyjaśnienia sytuacji swobnickiego zamku, który przekazany w prywatne ręce popada w ruinę. Zabytkowy kompleks o dużej wartości historycznej i architektonicznej znajduje się w fatalnym stanie i jeśli nie zostaną podjęte konkretne działania chroniące go przed zniszczeniem, regionowi grozi utrata bardzo cennego obiektu. Zachęcam się do zapoznania się z tematem:

Apel do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego wystosowany przez Stowarzyszenie "Czas, Przestrzeń, Tożsamość".

Artykuł "Czy martwe przepisy ożyją i uratują Swobnicę?" z Gazety Chojeńskiej. Tu pozwolę sobie na małą dygresję. Autor powołuje się na pozytywny przykład rewitalizacji historycznych obiektów na obszarze Kotliny Jeleniogórskiej. Ale nie daleko szukać - myślę, że warto mówić o równie godnych polecenia wzorcach z Pomorza Zachodniego, takich jak Siemczyno lub Świerzno, gdzie zamki przejęte w prywatne ręce odzyskują swój dawny blask.

:
Ano - istotny dopisek z ostatniej chwili: powstało Stowarzyszenie "Zamek Swobnica" o ambitnych planach i pozytywnych celach.
:

Stolec - chyba uratowany

2009-07-03T18:50:00.004+09:00

Pocieszająca moim zdaniem informacja - od lat nieużytkowany i popadający w zniszczenie pałac w Stolcu znalazł swojego nowego właściciela. Jest nim Uniwersytet Szczeciński, który ma już doświadczenie w prowadzeniu tego rodzaju obiektów. Mowa tu o kompleksie pałacowym w Kulicach. Pałac w Stolcu to piękna historia, ale jednocześnie też smutna scheda po powojennych gospodarzach - straży granicznej, która wypruła obiekt z resztek arystokratycznego wystroju, ozdabiając wnętrza wstrętnymi, olejowymi lamperiami. Zresztą - cały kompleks pałacowy w Stolcu spotkał się zresztą z dość okrutnym obejściem ze strony miejscowych jak i państwa: zdewastowany cmentarz, zdewastowany kościół, zapuszczony park, zaniedbany folwark. To wszystko wystawia jak najgorszą ocenę minionemu systemowi.

Po opuszczeniu obiektu przez straż, obiekt poddano w imieniu Skarbu Państwa nadzorowi starosty polickiego. Starostwa, jak wiemy, nie dysponują środkami finansowymi pozwalającymi na prowadzenie i utrzymywanie takich obiektów, a że przez lata nie znalazł się żaden zainteresowany nabyciem kompleksu, pałacowi groziło powolne popadnięcie w ruinę. Dopiero wniosek Uniwersytetu o dokonanie darowizny na rzecz uczelni może ten stan zmienić, bowiem ta ma posiadać możliwości pozyskania środków na renowację i remont obiektu: "Uniwersytet Szczeciński chce wykorzystać zespół pałacowo-parkowy na miejsce wykładów, konferencji i zajęć warsztatowych, zarówno dla studentów, jak i kadry naukowej. Obiekt miałby się stać Domem Pracy Twórczej, punktem organizowania obozów naukowych dla studentów, a w przyszłości Domem Emeryta dla pracowników Uniwersytetu."

Szczecin - i znów wodzimy wzrokiem po sklepieniu

2009-06-15T15:22:00.006+09:00

Odwiedziny w kolegiacki stargardzkiej zachęciły mnie do dokonania porównania z niezwykle wyeksponowanym ostatnio - i architektonicznie i medialnie - obiektem sakralnym, jakim jest szczecińska archikatedra p.w. św. Jakuba.

Odbudowa wieży - co uplasowało świątynię na drugim miejscu w Polsce pod względem wysokości, ale i też w światowej czołówce - jest kolejnym krokiem ku przywróceniu świątyni dawnej świetności. Smukła wieża góruje nad miastem i jest doskonale widoczna z dalekiej nawet okolicy. Niestety zniszczenia wojenne przyniosły tak wiele szkód, że ucierpiały na tym widocznie tak konstrukcja obiektu, jak i jego wyposażenie i wystrój. Nieciekawie wygląda północna, zaciemniająca wnętrze ściana katedry, ubogi jest wystrój. Wyjątkowym szczęściem dla obiektu jest fakt objęcia pieczy nad nim przez ks. kanonika Jana Kazieczko, kresowiaka z krwi i kości, osoby bardzo zasłużonej dla budowania społeczeństwa obywatelskiego na Pomorzu Zachodnim, postaci skromnej i wielkodusznej, niewątpliwie - autorytetu. To za jego sprawą wokół katedry i w niej samej rozpoczęto liczne prace, w efekcie których świątynia stała się centralnym punktem Szczecina w szerokim wymiarze: religijnym, społecznym, historycznym, kulturalnym, turystycznym.

Oto rekonesans po wnętrzu katedry. Mimo doświadczeń wojny i mozolnej odbudowy i tak robi wrażenie. Choć uczciwie należy stwierdzić, że stargardzka kolegiata to niekwestionowany majstersztyk.

Niedawno otwarty punkt widokowy na wieży stał się jedną z ważniejszych atrakcji turystycznych miasta. Miłośnicy gotyku i historii z przyjemnością przy dobrej pogodzie wypatrzą na horyzoncie wieże kościołów w Dąbiu, Stargardzie i Gryfinie. Szkoda tylko, że nie jest udostępniony widok w kierunku północnym. Jednych to ucieszy, innych pozbawi smaczku wspinaczki stromymi schodami - na wieżę wjeżdżamy windą.

Stargard - rzut okiem na nieboskłony

2009-06-13T01:41:00.009+09:00

Mimo wojennych zniszczeń i PRLowskiej smuty urbanistycznej Stargard to istny raj dla miłośników gotyku. A jak wiadomo - Pomorze gotykiem stoi. Oto rekonesans po kolegiacie mariackiej, wyprutej wewnątrz z wszelkich zdobności przez reformację, pożary i wojny, ale wciąż zachwycającej swym rozmachem i pięknem.

Dużo szumu towarzyszy(ło) otwarciu punktu widokowego w szczecińskiej katedrze. Tymczasem w Stargardzie mamy do dyspozycji nie mniej emocjonujący taras na północnej wieży kolegiaty. Różnica polega na krajobrazie. W Szczecinie mamy wybitnie miejski, w Stargardzie - użyłbym tu określenia - bardziej pomorski. Bo tłem dla miasta są soczyste widoki rozpościerających się wokół pól, wiosek, zagajników. Wieża liczy sobie 83,5 m. I wcale nie jest najwyższa, bo więcej metrów liczy sobie wieża kościoła p.w. św. Jana (99 m, niedawna zachodniopomorska rekordzistka, zdetronizowana przez szczecińską katedrę po odbudowie wieży), ale ze względu na konstrukcję posiada wysoko umiejscowiony i wyeksponowany punkt widokowy, na którym wiatr zawodzi niemiłosiernie. Na wieżę wspinamy się wąską, stromą, spiralną klatką schodową z dwoma etapami pośrednimi. Na jednym z nich umieszczono poglądową panoramę Stargardu.

Proszę zwrócić uwagę na rozgwieżdżone sklepienie. To nie tylko metafora, ale i niemalże dosłowność - kolegiata jest świątynią o najwyżej usytuowanym sklepieniu w Polsce (ponad 30 m nad posadzką...).

Internetowe wycieczki:
- strona zacnej parafii p.w. NMP Królowej Świata
- wirtualna podróż po kolegiacie
- zbiór fotografii na stronie www.Gotik-Romanik.de
- Stargard na Europejskim Szlaku Gotyku Ceglanego
- Stargard - a jakże - "Klejnot Pomorza", kompletne źródło informacji na temat walorów i atrakcji tego miasta
- na oficjalnej stronie miasta znajduje się parę interesujących galerii, polecam zdjęcia lotnicze.

Przelewice

2009-06-12T02:49:00.003+09:00

Nawiązując do mało optymistycznego wątku o Swobnicy - Przelewice to pozytywny przykład rewitalizacji zrujnowanego obiektu, który dziś wraz z całym swoim otoczeniem cieszy oko.

Nie polecam wycieczek do ogrodu dendrologicznego w weekendy. Najlepiej - poza sezonem letnim, jesienią... Przelewice należą do zachodniopomorskiego kanonu wycieczek szkolnych, zakładowych, tudzież - niedzielnych :]

Swobnica (Wildenbruch) - co dalej?

2009-06-11T12:25:00.006+09:00

Od pewnego czasu na paru forach tematycznych rozgorzała dyskusja na temat przyszłości zamku w Swobnicy. A dokładnie - zdewastowanego, popadającego w coraz większą ruinę obiektu. Wartą wzmianki rolę w popularyzacji problemu odegrało stowarzyszenie "Czas, Przestrzeń, Tożsamość", publikując w swojej wydawniczej serii książkę o Swobnicy autorstwa redaktora radiowego Romana Czejarka. Wiele odniesień do zagadnienia zawarto także na stronie internetowej stowarzyszenia. Warty polecenia, specjalny blok znalazł również miejsce w Gazecie Chojeńskiej.

Choć jako niepoprawny optymista lokalny uważam godny uwagi każdy pomysł ratujący ów zabytek od totalnego zniszczenia, to jednak trudno mi uwierzyć w pomyślny finał. Podnoszone na temat Swobnicy opinie nawołują do aktywności społecznej, organizowaniu imprez tematycznych, wpisywaniu obiektu w szersze projekty kulturalne i turystyczne. A przecież to społeczności i instytucje, które niejako są właścicielami spuścizny historycznej swobnickiego zamku, są chyba najmniej nim zainteresowane. Przecież jeden z najciekawszych tego rodzaju obiektów w regionie nigdy po 45 r. nie spotkał się z godnym jego historii zainteresowaniem: tak ze strony władz państwowych, władz lokalnych jak i tutejszej ludności. Leżący na uboczu zabytek uległ procesowi marginalizacji i zapomnienia. Dopiero grupa miłośników dziedzictwa Pomorza upomniała się o jego historię, ale dopiero wówczas, kiedy zamek dosłownie sypie się już w gruzy i jest dewastowany. Redakcja "Gazety Gryfińskiej" zainicjowała niedawno obywatelską akcję zgłaszania spawy zaniedbania obiektu przez dotychczasowego, prywatnego właściciela, do prokuratury. Rodzi się jednak pytanie - czy kiedykolwiek znajdzie się osoba lub instytucja, która będzie gotowa zainwestować miliony w rewitalizację obiektu i okolicy,? Czy też kierując się realiami ekonomicznymi i ratując to co jeszcze pozostało nie powinno się zacząć myśleć o stworzeniu z zamku trwałej i bezpiecznej do zwiedzania ruiny? Życzę sobie i naszej społeczności, aby sprawdziły się tylko pomyślne scenariusze.

Żeby pojąć, jak piękny jest to obiekt, sugeruję zapoznać się z kolekcją widokówek Romana Czejarka. Polecam zdjęcia lotnicze (niestety lichych rozmiarów) zamieszczone w serwisie gminy Banie.

Zachęcam także do lektury drugiej informacji w tym temacie - Swobnica (Wildenbruch) - co dalej? - i informuję o jeszcze jednej inicjatywie: powstało Stowarzyszenie "Zamek Swobnica" o ambitnych planach i pozytywnych celach.

Palarnia kawy "Korona 1912" w Szczecinie

2009-06-06T03:26:00.001+09:00

Zdjęcia reportażowe z procesu palenia kawy, towarzyszące poetyckiej historii najstarszej tego rodzaju placówki w Szczecinie. Artykuł autorstwa Justyny Machnik zamieszczono w roczniku miłośników dawnego Szczecina "sedina.pl"

Rurka

2009-05-23T03:08:00.002+09:00

Historia nie obeszła się zbyt łaskawie z kaplicą templariuszy w Rurce: Niemcy konsekwentnie degradowali jej rolę (spichlerz, gorzelnia, itp.) a ustrój ludowy zaniedbał to, co po niej zostało. Dziś trzeba mieć dużo wyobraźni, by doszukiwać się tu tropu tajemnic zakonu templariuszy...

Ujście Dziwny...

2009-05-20T16:45:00.001+09:00

... tuż przed najazdem dzikich, kebabowo-frytkowych hord.

Gdzieś na Pomorzu Zachodnim...

2009-05-17T01:41:00.001+09:00

Szwajcaria Połczyńska

2009-05-05T18:27:00.002+09:00

Dyskusyjna nazwa, ale w pewnej mierze oddaje pagórkowaty, na poły górzysty charakter obszaru rozciągającego się między Czaplinkiem i Połczynem Zdrój. Przepiękne okolice nasuwające skojarzenia z pogórzem sudeckim czy beskidzkim. Urocze, nie zadeptane przez dzicz zakątki. Jedna z piękniejszych tras samochodowych w tej części Polski.

Stargard (Szczeciński)

2009-04-14T00:49:00.006+09:00

Ze stargardzką starówką jest tak: najciekawsze jest na obrzeżu i w samym centrum. Pomiędzy straszy PRLowski układ urbanistyczny, brzydki i monotonny. Stargardzki rynek to schemat powtarzający się w wielu pomorskich miastach zniszczonych podczas działań wojennych: jedna pierzeja zabytkowa, druga - kolektywny klocek, trzecia - paskudne centrum handlowe. Urocze kamieniczki po wschodniej stronie. Ale już na katedrze - klasa zabytku "0" - wisi obrzydliwy baner informujący o możliwości wejścia na taras widokowy. Na szczęście układ obwarowań miejskich jest imponujący, chyba najbardziej spektakularny z tych zachowanych na Pomorzu Zachodnim.

Konstatacja na marginesie: przymiotnik "szczeciński" w nazwie miasta tłumaczy się wielością Stargardów, także po stronie niemieckiej. Nadanie miastu takiej nazwy mimo to wydaje się dość krzywdzące - bogata historia Stargardu i liczne ślady przeszłości zasługują na autonomię w wymiarze regionalnym.

Polecam stronę aktywnego Towarzystwa Przyjaciół Stargardu, szczególnie notki historyczne oraz czytelnię.

Bój o Kołobrzeg

2009-03-25T05:10:00.003+09:00

Kołobrzeskie Muzeum Oręża Polskiego to scheda po minionym systemie, widoczna szczególnie w sferze koncepcji i wystroju przypominającej izbę pamięci. Choć zbiory muzeum są ciekawe, to gablotkowa forma prezentacji nasuwa niewesołe refleksje na temat kondycji polskiego muzealnictwa. Przede wszystkim - jego dofinansowania jak i osób prowadzących poszczególne ośrodki. Rzecz jasna nie jest tu rozwiązaniem zdecydowane się odcinanie od dokonań minionych pokoleń, które często w trudzie i z problemami tworzyło historyczne kolekcje. Cały sukces w umiejętnej symbiozie starego z nowym. Objęcie funkcji dyrektora wspomnianego muzeum przez młodą osobę Pawła Pawłowskiego wzbudziło we mnie nadzieję i z satysfakcją muszę stwierdzić, że widać tego efekty. Tak w sferze działań muzealnych, jak i inicjatyw podejmowanych przez kołobrzeską placówkę. Miałem okazję wziąć ostatnio udział w roli widza w swoistych manewrach ulicznych - inscenizacji walk o Kołobrzeg. Pokaz sprawnie przeprowadzony w paru punktach miasta, z ciekawą konfenansjerką, wartką i huczną akcją, robił wrażenie. Zwłaszcza, że jak dochodzą słuchy, został zrealizowany za pomocą stosunkowo niskiego jak na tego rodzaju przedsięwzięcia nakładu finansowego. Naturalnie należy życzyć sobie, by na tak pozytywne inicjatywy nie brakowało nigdy pieniędzy i by było ich więcej, ale fakt faktem, że jak się chce, to można realizować historyczne projekty z pasją i w atrakcyjny sposób. Burzliwa historia Pomorza Zachodniego zasługuje na tak aktywne formy jej upamiętnienia.

Macierz

2009-03-10T03:23:00.010+09:00

Paradosky historii

2009-03-10T03:14:00.007+09:00

Stare Czarnowo - zdjęcia tablic z cmentarza żołnierzy niemieckich poległych podczas II wojny światowej. Wydaje się, że za III Rzeszę nie ginęli wyłącznie Niemcy - kolejny przyczynek do gorzkich refleksji nad losami ludzkimi.

Memento (pomorskie cmentarze)

2009-03-05T04:15:00.003+09:00

Prezentuję kolekcję zdjęć z serii ukazującej poniemieckie cmentarze Pomorza Zachodniego. To jeden z często spotykanych elementów tutejszego krajobrazu. Zapomniany przez historię - na nowo odkrywany. Zdjęcia zaprezentowane zostały na Festiwal Podróżników i Miejsc "Włóczykij" tu podziękowania Przemkowi Lewandowskiemu). Instytucje zainteresowane ich ekspozycją - proszę o kontakt. W wolnym czasie zabieram się za kolejny temat, ukazujący kolejny interesujący wycinek dziejów Pomorza.

Tymczasem - zajawka z przewodnika po festiwalu:

Cmentarze sprzyjają snuciu refleksji nad przemijaniem. Te poniemieckie, ukryte w rozmaitych zakątkach Pomorza Zachodniego, zachęcają także do przemyśleń o wojennej zawierusze. Skutki, jakie wywołała, w tym regionie są szczególnie widoczne. Musimy je przyjąć jako jeden z kolejnych etapów burzliwej historii Pomorza. Miejmy nadzieję, że kolejny jej rozdział, który piszemy dziś my Polacy, wolny już będzie od systemów mających w pogardzie ludzi.

Fotografie ukazują poniemieckie cmentarze z zachodniej i centralnej części województwa zachodniopomorskiego. Wiele z nich, wysiłkiem miejscowej ludności, ocalona została w ostatnich latach od zniszczenia. Choć rzeczywistość ukazana na zdjęciach nie zawsze jest optymistyczna, składa się jednak na pełen uroku i tajemnicy obraz Pomorza.

Tajemnice i szachownice

2009-02-28T20:09:00.004+09:00

Ci, którzy wychowywali się na emocjonujących przygodach Pana Samochodzika - skromnego muzealnika i sumiennego ORMOwca - pamiętają pewnie wątek tajemniczych szachownic z obszaru Pojezierza Myśliborskiego zawarty w “Księga strachów”. Wątek na tyle inspirujący, że dla niejednego stał się przyczynkiem do poszukiwań prowadzonych w rzeczywistości.

I temu też tematowi poświęcona była prezentacja na tegorocznym festiwalu podróżników “Włoczykij” autorstwa gryfińskiego historyka-hobbysty Mariana Anklewicza. Ciekawa - bo dotyka nieodgadnionego dotąd zagadnienia pojawiających się na granitowych średniowiecznych kościołach emblematów szachownicy.

Kto był ich autorem, czemu służyły? - poszukiwania odpowiedzi wciąż trwają. Tak jak i kolejnych miejsc, gdzie jeszcze można je odnaleźć. Zachęcam do zainteresowania się tematem - mroczne i spowite tajemnicą dzieje Pomorza wciąż kryją zagadki :-) Na stronie templariusze.org znajdziecie zbiór ciekawych artykułów, polecam szczególnie ten autorstwa ks. Sławomira Pawlaka, twórcy znakomitego kompendium wiedzy na temat architektury sakralnej Pomorza.

Żuławy Wiślane

2009-02-25T20:13:00.008+09:00

Żuławy Wiślane to specyficzny rejon, który w rozmaitych okresach historycznych ciążył raz ku Pomorzu, raz ku wschodowi (Prusy, Państwo Krzyżackie, Warmia). Przechodził intensywne procesy etniczne i graniczne: kolonizowany z początku przez Słowian i Prusów był później zasiedlany przez Holendrów, Niemców i Polaków. Jak dla mnie stanowi jeden z bardziej fascynujących zakątków Polski, z niepowtarzalnym krajobrazem i historią ludzkich zmagań z żywiołem wodnym. Dziś niestety warstwa historyczna tych ziem często bywa mocno nadszarpnięta, oszpecona... Zapraszam jednak do wędrówki:

Nowy Dwór Gdański, stolica Żuław - na oficjalnej stronie sielski widok, w rzeczywistości ta miejscowość wygląda zaniedbanie, posiada jednak w sobie wiele uroku i ciekawą historię. Tu urzędowali znani nam ze Szczecina Loitzowie (Łozice), dzierżawiący te ziemie od Królestwa Polskiego, którzy przyczynili się do sprowadzenia na te ziemie holenderskich mennonitów.

Klub nowodworski - grupa pasjonatów z ciekawymi osiągnięciami na koncie. Polecam przede wszystkim wizytę w Muzeum Nowodworskim, bardzo klimatyczne, pięknie oddające klimat Żuław.

Powiat nowodworski - popatrzmy sobie na widoki z lotu ptaka i zapoznajmy z ciekawymi przewodnikami.

Zabudowa drewniania - znakiem rozpoznawczym Żuław są domy podcieniowe, wyjątkowe w skali kraju, istne dwory z drewna. Niestety - często w fatalnym, katastrofalnym stanie...

Żuławska Kolej Dojazdowa - przywrócona do życia po okresie niebytu. Ongiś funkcjonowało połączenie z Gdańska do Nowego Dworu z przeprawą na Wiśle.

Dziś kolejką dojedziemy tylko do Mikoszewa, skąd rzut kamieniem do ujścia Wisły.

Kolejny niesamowity kawałek historii zmagania się polskiego i niemieckiego żywiołu: Malbork. A przy okazji: wirtualne muzeum Malborka.

Mroczniejsza historia Żuław w wydaniu niemieckim: Konzentrationslager Stutthof. Ciekawa relacja z ostatnich dni wojennych i działań militarnych na tym obszarze.

Olędrzy - bardzo ciekawy wycinek historii Polski, osadnicy holenderscy, wyznawcy kościoła mennonickiego, którego jednym z nurtów są dziś amerykańscy amisze. Jak nikt inny potrafili radzić sobie z osuszaniem wodnistych terenów.

Ha! Na sam koniec oryginalny żuławski trunek - wódka jałowcowa - zasłużonej dla Nowego Dworu rodziny Stobbe o mennonickim rodowodzie: "Machandel". Klik, klik, klik, klik, klik, klik.

A, najpiękniejsze plaże w Polsce są na Mierzei Wiślanej...

Kocioł świdwiński

2009-02-20T22:38:00.005+09:00

Walki w "Kotle świdwińskim" to ciekawy wycinek historii walk o Pomorze Zachodnie. Obszerny artykuł na ten temat autorstwa Marcina Kuchto publikowany był na łamach "Tygodnika Łobeskiego" i "Wieści Świdwińskich". Ukazuje on rozpaczliwy koniec zbrojnych działań III Rzeszy.

W nocy z 6 na 7 marca 1945 r. kapitan Wierstakow zeskoczył z wozu i szybko pobiegł we wskazanym kierunku do majątku, a za nim jego żołnierze. Otoczyli dworek ze wszystkich stron, oddając kilka serii z pistoletów maszynowych. Na odgłos strzałów wybiegli żołnierze z ochrony generała. Jednakże widząc skierowane w swą stronę polskie karabiny maszynowe, zamiast bronić swego dowódcy, podnieśli co prędzej ręce do góry. Wewnątrz budynku, ku swojemu zaskoczeniu, kapitan Wierstakow zastał dowódcę 10 korpusu SS, który w tym czasie moczył nogi w miednicy. Posiadał on odznaki generała porucznika, na piersi Krzyż Żelazny I i II klasy oraz Gdański Krzyż I klasy. Towarzyszyła mu żona. Dowódca niemiecki jak i jego ochrona, nie przejawiali chęci stawiania oporu. Bez wezwania oddał swój pistolet i dokumenty. Okazało się, że jeńcem został generał porucznik Gunther von Krappe, dowódca 10 korpusu SS, kierujący obroną niemiecką na Wale Pomorskim, którego bezskutecznie poszukiwały specjalne grupy zwiadowców.

Archiwalne numery "Tygodnika Łobeskiego" w formacie .pdf - konkretnie mowa o nr 9 i 12, ale polecam lekturę innych numerów: nie wszystko co dzieje się w regionie to Szczecin...

Polecam też artykuł o Wale Pomorskim na tym terenie:

"Pomyślnie także rozwijało się natarcie wojsk polskich w dniach 3-4 marca 1945 r. W dywizjach tworzono szybkie grupy pościgowe, które nieustannie nękały wycofującego się na północ nieprzyjaciela. Oddziały 3 dywizji piechoty (dowódca pułkownik S. Zajkowski) w błyskawicznym natarciu 3 marca zdobyły Czaplinek (walki o miasto trwało tylko półtoragodzinny). Rano 5 marca zdobyte zostały Drawsko Pomorskie i Złocieniec. Po przełamaniu obrony niemieckiej w przesmyku między północnym cyplem jeziora Drawsko a jeziorem Prosino, pododdziały 3 dywizji rozpoczęły szybki pościg za rozproszonym nieprzyjacielem, nie dając mu czasu na koncentrację i zorganizowanie ponownej obrony w obrębie Połczyna Zdroju. W rezultacie Niemcy nie zdążyli zorganizować silnej obrony miasta i obsadzili je jedynie niewielkimi grupami wycofującymi się swoich wojsk. (...) W tym czasie w Połczynie przebywały tysiące uciekinierów z Prus Wschodnich, którzy obdarci i głodni, pozbawieni jakiejkolwiek opieki, powiększali panujące zamieszanie."

Fabryka rozszyfrowana

2009-02-12T06:32:00.003+09:00

Być może tego rodzaju plan znajduje się już w posiadaniu któregoś z pasjonatów historycznych. Nic mi jednak nie wiadomo, aby został upubliczniony. Z przyjemnością więc prezentuję fragment wycieczek po zachodnich archiwach, który powinien wnieść nieco do ogólnej wiedzy o funkcjonowaniu fabryki paliw syntetycznych w Policach. U wielu osób zbombardowane budynki budziły wiele pytań, na temat ich przeznaczenia. Plan ten w techniczny sposób powinien przynajmniej na część z nich odpowiedzieć.

Plan jest efektem alianckich działań wywiadowczych, prowadzonych przed i podczas II wojny światowej. Opis nie wyjaśnia w pełni funkcji poszczególnych obiektów, gdyż nie udało się ich wszystkich zidentyfikować. Stanowi więc niezupełną, aczkolwiek interesującą bazę do analizy pofabrycznego terenu. Nie chcąc popełnić błędów z braku znajomości terminologii technicznej właściwej dla tej gałęzi przemysłu, tłumaczenie opisu pozostawiam zainteresowanym.

Wkrótce postaram się zaprezentować parę dalszych ciekawostek, docelowo - udostępnić wszystkie materiały. Tymczasem - miłej historycznej zabawy:

www.fabryka.police.info.pl lub www.fabryka.wp24.pl
.

Memento (pomorskie cmentarze)

2009-02-09T04:35:00.003+09:00

Zainteresowanym polecam Gryfiński Festiwal Miejsc i Podróży "Włóczykij" - najciekawsza tego rodzaju inicjatywa w regionie i jedna z lepszych w kraju. Z moim skromnym wkładem, coś dla miłośników Pomorza Zachodniego:

Memento (pomorskie cmentarze)

Cmentarze sprzyjają snuciu refleksji nad przemijaniem. Te poniemieckie, ukryte w rozmaitych zakątkach Pomorza Zachodniego, zachęcają także do przemyśleń o wojennej zawierusze. Skutki, jakie wywołała, w tym regionie są szczególnie widoczne. Musimy je przyjąć jako jeden z kolejnych etapów burzliwej historii Pomorza. Miejmy nadzieję, że kolejny jej rozdział, który piszemy dziś my Polacy, wolny już będzie od systemów mających w pogardzie ludzi.

Fotografie ukazują poniemieckie cmentarze z zachodniej i centralnej części województwa zachodniopomorskiego. Wiele z nich, wysiłkiem miejscowej ludności, ocalona została w ostatnich latach od zniszczenia. Choć rzeczywistość ukazana na zdjęciach nie zawsze jest optymistyczna, składa się jednak na pełen uroku i tajemnicy obraz Pomorza.

Malowidło na ścianie

2009-01-21T20:01:00.000+09:00

Zapachniało sensacją. Na ścianie jednego z pomieszczeń Powiatowego Urzędu Pracy w polickim rynku, podczas prac remontowych odnaleziono fragmenty tajemniczego malowidła. Pod dwoma warstwami tynku oczom pracowników ukazał się obraz ukazujący kościół. Prace wstrzymano o radę zwrócono się do plastyka i miejscowego historyka.

Już pobieżne spojrzenie na tajemniczy ścienny obraz pozwoliło na stwierdzenie, że malowidło przedstawia nieistniejący kościół mariacki w Policach, rozebrany w 1895 roku, po którym została do dziś kaplica boczna, praktycznie jedyny, cenny zabytek sztuki architektonicznej w mieście.

„Fresk” jest ciekawy, wykonany w sepii. Wzorowany jest na rysunku E. Wechselmanna, starej ogólnodostępnej ryciny ukazującej policki rynek i kościół od strony wschodnio- południowej, wykonany w 1884 roku. Ten rysunek oraz 2-3 fotografie wykonane u schyłku XIX wieku, to jak na razie jedyne ikonograficzne dowody istnienia świątyni i ukazania jej pięknego kształtu.

Zachodnia pierzeja rynku, w której ma swą siedzibę PUP, według źródeł została zbudowana w latach 30. XX wieku. Jest wiec prawie nowa i liczy sobie niespełna 80 lat. W polickim rynku w okresie międzywojennym istniał hotel Carmesin z restauracją, Hotel Zuehlke z dużą salą widowiskowo- teatralną, kawiarnia Porath i Hartwig. Po wojnie w rynku mieściła się restauracja „Staromiejska”.

Wszystko jednak wskazuje na to, że malowidło ścienne pochodzi z pomieszczeń pijalni piwa, bierstube Hotelu Carmesin, który według Kristin Maronn, autorki bogatego w informacje obszernego dzieła "„Stettin- Poelitz und Messenthin” znajdował się w zachodniej części rynku, tej w której znajduje się policki PUP. Dowodzi tego zdjęcie wnętrza pijalni z 3 malowidłami ukazujący od lewej most na Łarpii, dalej odsłonięty ostatnio fragment z kościołem mariackim oraz po prawej stronie na drugiej ścianie pejzaż starego miasta znad Łarpii według najstarszej polickiej ryciny wykonanej przez E. Sanne w 1848 roku. Czy malowidło jednak zostało wykonane przed 1945 rokiem, czy po tym czasie na razie jeszcze nie wiadomo. Trzeba to udowodnić. Zresztą nie jest to aż takie istotne. Ścienny obraz zabytkiem jak na razie nie jest. Ważne zaś jest to, że postanowiono je zachować. Bardzo dobrze, gdyż jest ciekawe i będzie stanowić osobliwość jednego z pomieszczeń PUP. Zapewne po całkowitym odsłonięciu obrazu ukaże się podpis kopisty i datowanie jego wykonania. Wtedy już nie będzie wątpliwości z jakiego okresu pochodzi. Tymczasem słusznie dyrekcja PUP powiadomiła o fakcie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, który określi co dalej z historycznym „fantem” czynić.

Jan Matura www.police750.blogspot.com

fot. Magdalena Janecka

Smolnica

2009-01-16T02:40:00.004+09:00

Smolnica (gm. Dębno Lubuskie w Zachodniopomorskiem :-) - czyli jak miło żyli sobie junkrzy pruscy. Obiekt ocalał od kompletnego zniszczenia tylko dlatego, że utworzono w nim technikum rolnicze. W wyniku działań wojennych ograbiono go (Rosjanie), oszabrowano (Rosjanie i Polacy), następnie w efekcie wprowadzania zasad socjalizmu w życie - przeznaczono na cele PGR (Polacy), co jak wiemy w dużej części przypadków było prostą drogą to kompletnego zniszczenia tego rodzaju obiektów. Skutki wojny i wprowadzania w życie chorych ustrojów na ogół destrukcyjnie odbijają się także na... estetyce życia.

Strona Zespołu Szkół w Smolnicy, obszerny wpis w Wikipedii, opis na stronie gminy Dębno.

Pomorskie nepomuki

2009-01-16T02:13:00.002+09:00

Trafiłem na ciekawą stronę, stanowiącą katalog... nepomuków - figur św. Jana Nepomucena, pięknego elementu krajobrazu polskiego, obecnego także na obszarach zamieszkiwanych przez katolików. Księstwo Pomorskie po okresie reformacji było domeną protestantów, stąd też typowe dla katolików przejawy kultu religijnego były tu prawie nie obecne. Powiat wałecki leżący w granicach dzisiejszego Pomorza Zachodniego jest tu wyjątkiem, a to z racji i historycznej przynależności do Wielkopolski jak i sporego odsetku zamieszkujących od wieków tą ziemię katolików. Tu przykład z leżących w gm. Tuczno Marcinkowic:

W katalogu znajduje się rozdział poświęcony nepomukom pomorskim, głównie z Pomorza Gdańskiego oraz z paroma skromnymi przykładami z Pomorza Środkowego i Zachodniego. Przykłady z powiatu wałeckiego zamieszczono w rozdziale wielkopolskim.

Autor tej witryny popełnił też wycieczkę na Pomorze Zachodnie, czego efektem jest skondensowana galeria z trafnym opisem:
Wrażenie ogólne: krajobraz wymyślony do ostatniego drzewka, zdominowany przez niewielkie miasteczka oddalone od siebie o 15 kilometrów i otoczone murami obronnymi, zwarte wsie, olbrzymie folwarki. Co jakiś czas barokowy pałac, zwykle na miejscu starszego. Czerwień dachów, szarość murów z kamienia polnego, czerń i biel szachulcowych ścian (czasem jednak żółtych lub czerwonych). Dominantami są stare kościoły, dołem kamienne, górą ceglane, sięgające metryką XII wieku, stojące wśród drzew i otoczone murami. Widać ślady rozrywek czerwonoarmistów i gospodarki socjalistycznej - z wielu dworów i pałaców zostały tylko słupy bramy, wiele miasteczek zabudowano blokami z wielkiej płyty.

Specyfika Szczecina

2009-01-14T21:09:00.003+09:00

Swego czasu funkcjonowała w Szczecinie księgarnia "Los Gardenios" posiadająca dość szeroką ofertę publikacji o Pomorzu Zachodnim. Lekko spóźniona, ale smutna konstatacja:

(...) przestanie istnieć znana i ceniona przez czytającą część szczecinian księgarnia Los Gardenios. (...) Prawdopodobnie Szczecin dotyka to samo co Wrocław; duży odpływ czytającej młodej wykształconej emigracji zarobkowej. (...) Nawyk chodzenia do księgarni, przeglądania nowości, rozmowy z księgarzami na temat zapowiedzi, to wszystko powoli odchodzi do lamusa. (...) Jak mówi w wywiadzie udzielonym szczecińskim dziennikarkom "Kuriera Szczecińskiego" Anecie Dolega i Katarzynie Stróżyk, Iwona Lemirska, współprowadząca "Los Gardenios": - Powiedzmy wprost, ludzie nie czytają książek. Kultura czytelnictwa jest w naszym mieście w odwrocie. To wynika ze specyfiki Szczecina, w którym brak jest ambitnych propozycji kulturalnych, poważnego ośrodka akademickiego czy uczelni artystycznej na wysokim poziomie.

Na podst. www.ksiazka.net.pl

Pamięć i tożsamość

2009-01-14T19:49:00.004+09:00

Zamieszczane w tym blogu posty dotyczące stanu poniemieckich miejsc pamięci dają wiele do myślenia na temat człowieczeństwa: efektów, jakie może wzniecić ludzka nienawiść. Starając się dziś przywrócić tym miejscom należyty szacunek, a przynajmniej wynikający z naszej cywilizacji walor estetyczny, nie powinniśmy zapominać o konsekwencji w tej materii. Do tej konstatacji zmusiły mnie obserwacje poczynione w wielu punktach Pomorza Zachodniego, gdzie pamiątki z okresu tworzenia państwowości polskiej na tych ziemiach znajdują się w niechlujnym i opłakanym stanie. Wystarczy wspomnieć sypiące się pomniki związane z walkami o Wał Pomorski czy też pomnik na zarastającym wzgórzu cedyńskim, upamiętniającym zwycięstwo Mieszka i Czcibora nad wojskiem Hodona. Być może wynika to dość typowej dla mieszkańców tego regionu niedbałości, być może z dziwnej metamorfozy mającej korzenie w postPRLowskim kompleksie historycznym (wczoraj pielęgnowano "piastowskość" Pomorza, dziś niemieckie walory kulturowe). Nie mam tu pewności. Wiem tylko, że nie należy się wstydzić całej historii tej ziemi, ale musimy też pamiętać, kim jesteśmy i że nasza obecność tutaj jest historycznym wybrykiem, kaprysem Stalina. Pielęgnujmy więc "naszość", jakiekolwiek by nie były przyczyny tej obecności...

A teraz parę refleksji:

- Po latach obojętnego czy też niechętnego stosunku do niemieckich miejsc pamięci, okazywanego w czasach ustroju ludowego, w dobie przemian pojawiły się opinie negatywnie oceniające postawę Polaków, którzy nie dbali bądź też niszczyli takie obiekty.
- Zmiany lub zniszczenia dokonywane na poniemieckich miejscach pamięci miały wielorakie przyczyny: braku gospodarza tychże terenów i obiektów, obojętności, wrogości, chęci wzbogacenia się (niszczenie obiektów na potrzeby kamieniarskie, rozkopywanie grobów w celach pozyskania biżuterii), celowego działania państwa zmierzającego do likwidowania śladów niemieckości, obiektywnych działań wynikających z powodów urbanistycznych (likwidowanie cmentarzy wynikające ze zmian zagospodarowania przestrzennego). Ich przyczyny są wielorakie i nie da się sklasyfikować wyłącznie w kategoriach "barbarzyństwa" osiedleńców.
- Wyrażanie uproszczonych opinii powinno mieć na względzie ciężar ówczesnych doświadczeń wojennych. Po blisko 6 latach agresji, przemocy, mordów i grabieży dokonywanych na obywatelach państwa polskiego, obywatele państwa Polskiego mogli i mieli prawo czuć wrogość do Niemców i wszystkiego co było emanacją kultury niemieckiej. Na doświadczenia te nałożyły się kolejne dziesięciolecia systemu socjalistycznego, który konserwował stan obojętności.
- Cokolwiek stało się w tej materii, było prostym, przyczynowo-skutkowym efektem wywołanej przez Niemcy w 1939 r. wojny.
- Przemiany dokonujące się od lat 90-tych XX w.. których wynikiem jest wzrastająca świadomość części polskiego społeczeństwa Pomorza Zachodniego, spowodowały działania zmierzające do uchronienia od zapomnienia i zniszczenia zachowanych świadectw historii o niemieckim rodowodzie. Świadczy to o dojrzałości, wzroście świadomości obywatelskiej, odwołaniu się do wyższych standardów moralnych (przebaczenie).
- Działania te powinny mieć jednak na względzie fakt, że nie wszystko, co historyczne, jest wartościowe. Mowa tu o niemieckich pamiątkach historycznych odwołujących się do militarystycznych i szowinistycznych haseł (związanych przede wszystkim z ustrojem narodowo-socjalistycznym). Konserwowanie tego rodzaju obiektów powinno mieć na względzie jedynie walor edukacyjny, stanowiący swoiste historyczne "memento".
- Wzrost działań, których celem jest ocalenie przedwojennych świadectw historii nie powinno wpływać na zaniedbywanie historii walk, osadnictwa i państwowości polskiej na Pomorzu Zachodnim. Odwoływanie się do norm moralnych powinno być konsekwentne w każdym wymiarze.
- Oddzielając spuściznę minionego systemu od ówczesnej ideologii powinniśmy zadbać o te pamiątki, traktując je jako trwały element naszej zachodniopomorskiej tożsamości.

Mowa tu o namacalnych, materialnych świadectwach historii z zakresu szeroko rozumianych miejsc pamięci: nekropolii, cmentarzy, mauzoleów, pomników. Rzecz jasna problematyka ta przekłada się na znacznie szersze zagadnienie tożsamości Pomorza Zachodniego.

Konstantynopol... na Pomorzu

2009-01-14T19:32:00.000+09:00

Zagadka - gdzie?

Karoce Sobieskiego a ambona Kleistów

2008-12-13T06:51:00.003+09:00

Coś na temat skarbów pomorskich, wątek rzeczowo opisany na stronie internetowej gminy Borne Sulinowo:

Radacz (Raddatz)

Położony jest w odległości 10 kilometrów od Szczecinka na zachód i około 2 kilometry od drogi łączącej Szczecinek z Barwicami na południowy zachód. Najwcześniejsze dane o zasiedleniu tej wsi wskazują na wczesne średniowiecze, świadczą o tym znajdujące się tu grodziska. Jedno pochodzi z końca VII wieku. Jest to gród typu nizinnego z rozbudowanym podgrodziem. Drugie zaś grodzisko pochodzi z czasów pełnego średniowiecza. Od 1289 roku teren ten wchodził w skład posiadłości rodu pomorskiego Kleszczów, który uległ germanizacji zmieniając brzmienie nazwiska na von Kleist.

Po raz pierwszy nazwa wsi pojawiła się na dokumencie informującym o pożarze z 1403 roku jako siedziba rodowa linii radeckiej von Kleistów, której założycielem był Voltz Kleist. Potwierdzenie lenna uzyskał od księcia Bogusława, syn Yoltza - Pribislaff Kleist.

Bardzo ciekawe są dzieje tego rodu, zamieszkującego "od zawsze" tereny na styku państwa polskiego i niemieckiego. Z początkiem XV w. "znany był z wypraw łupieżczych na ziemie zakonu krzyżackiego, zamieszkały w ziemi szczecineckiej ród Kleszczów (Klest vel Kleist)". Z kolei, w roku 1590 w okresie sporów granicznych "Kleist, ówczesny starosta szczecinecki, postanowił podstępem przesunąć granicę ziemi szczecineckiej w głąb ziem polskich. Wrzucił więc do rzeki wpadającej do j. Pile słup graniczny z godłem Rzeszy. Chciał w ten sposób zagarnąć ziemię położoną między j. Pile, Gwdą i dawną granicą polską".

Dzieje rodu Kleistów były ściśle związane z historią rejencji szczecineckiej prawdopodobnie do połowy XIX wieku. W XVIII wieku był to jeden z bogatszych rodów pomorskich, który posiadał dziewięć wsi.

Około 1888 roku dobra radackie obejmowały 997,43 ha, czysty roczny dochód przez nie przynoszony to 3918 marek.

Radacz był własnością von Kleistów do końca XIX wieku. Na początku XX wieku właścicielem jego był K. Casiner. W roku 1939 i przez okres II wojny światowej, właścicielem wsi pozostawał Willi Moltrecht. Po wojnie mieścił się tu PGR, aż do momentu swojego upadku.

Znajdujący się w Radaczu pałac i park, powstały za sprawą von Kleistów i do końca służyły właścicielom majątku. Park o pow. 3 ha, powstał w XIX wieku w oparciu o zasady stylu krajobrazowego Od zachodu park graniczy z polami uprawnymi i działką kościoła, od południa z zabudową gospodarczą byłego PGR. Pałac wzniesiono w XIX wieku.

W Radaczu znajduje się zabytkowy kościół, wzniesiony metodą szkieletową. Jest to kościół filialny parafii w Parsęcku, w diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej. Kościół ten nosi wezwanie Błogosławionego Maksymiliana Marii Kolbego. Konsekrowany został 7 grudnia 1975 roku. Wcześniej w latach 1742\44 - 1945 spełniał rolę zboru protestanckiego, a po roku 1945 do 1975 był używany jako magazyn przez PGR w Radaczu. W stanie kompletnej ruiny został przejęty przez kościół rzymsko-katolicki. Po remoncie oddano go do kultu sakralnego.

Nieznana jest forma ani czas wybudowania pierwszego kościoła w Radaczu. Budowlę o konstrukcji szkieletowej z wieżą wybudowano w latach 1742-1744. Kościół wzniesiony jest we wschodniej części wsi. Jest to teren płaski o kształcie wydłużonego prostokąta. Boki dłuższe tego planu biegną wzdłuż osi północ-południe. Wokół kościoła pierwotnie był cmentarz graniczący z zespołem dworsko-pałacowym.

Obecny kościół został ufundowany przez generała porucznika Henninga Aleksandra von Kleista jako wotum za Wiktorię pod Mollwitz w czasie pierwszej wojny śląskiej (1740 - 1742). Wzniesiony on jest w technice szkieletowej. Pierwotna wieża kościoła była szachulcowa jednak podczas przebudowy powstała nowa ceglana. Obecne wyposażenie kościoła jest w całości współczesne.
Wszystkie elementy wyposażenia prezbiterium i ołtarza głównego oraz nawy datują swoje powstanie w latach nam współczesnych. Brak jest jakichkolwiek akcentów historycznych w wyposażeniu z lat budowy kościoła.

Jedynymi wyjątkami od tej reguły są zachowane w ścianie południowej drzwi z 1744 roku, a także konstrukcja empory z 1744 roku powstała ze złożenia fragmentów wschodniej i północnej empory. Na wieży zlokalizowany jest dzwon neobarokowy powstały w ludwisarni Voss und Sohn w 1891 roku w Szczecinie. Obecnie nie jest on używany z powodu zagrożenia konstrukcji wieży.
Niezaprzeczalnie najbardziej efektownym i pięknym obiektem wyposażenia kościoła przez ponad 200 lat była ambona przerobiona przez von Kleistów z trzech karet Jana III Sobieskiego. W posiadanie Henninga von Kleista weszły one, gdy to w styczniu 1741 roku wkroczył do Oławy na czele wojsk pruskich. Za zasługi na polu bitwy otrzymał pozwolenie od cesarza Fryderyka II Wielkiego (1740 - 1786) na zabranie wszystkich ruchomości z pałacu i innych pomieszczeń. Piękne karety razem z innymi mobiliami przewieziono do Radacza, do prywatnych dóbr generała.

Od 1945 roku ambona jest eksponatem Muzeum Pałacu w Wilanowie.

W czasie wojen napoleońskich, w Szczecinku mieścił się sztab wojsk pruskich, zaś w Radaczu stacjonowała piechota pruska.

W Radaczu mieszka obecnie 437 osób.

Karety Jana III Sobieskiego

Do roku 1945 w zapomnianym zakątku Pomorza, jak należałoby określić wieś Radacz zaraz po drugiej wojnie światowej, znajdował się niezwykły zabytek. Była nim ambona umiejscowiona w tutejszym, jeszcze zborze protestanckim. Pamiętała ona jak podawała legenda, wielkiego i okrytego chwałą króla Polski Jana III Sobieskiego, pogromcy Turków spod Wiednia.

Ambona owa służyła w tym kościele przeszło dwieście lat. W latach zaborów była ona miejscem docelowym odwiedzin licznej rzeszy Polaków podróżujących po Pomorzu. Była ona nietytularnym symbolem "polskości" na Pomorzu w tych dniach ciemiężenia narodu polskiego.

Istnieje wiele legend na Pomorzu związanych z osobą Jana III Sobieskiego i jego małżonki Marysieńki. Klasycznym przykładem takiej legendy jest historia radackiej ambony. Według jednej z wersji radackiej legendy, której twórcą miał być najprawdopodobniej sam Henning Aleksander von Kleist, ambona została przerobiona z wozu triumfalnego, który to miał służyć Sobieskiemu do uroczystego wjazdu po uwolnieniu od tureckiej nawały do Wiednia. Inna wersja tej legendy mówi, iż kareta ta była darem wdzięcznych Wiedeńczyków za obronę dla króla polskiego.

Jednak faktem pozostaje, iż dzięki analizie przeprowadzonej przez Żurawską ("Ambona z Radacza, czyli rzecz o karetach Jana Sobieskiego" - "Biuletyn Historii Sztuki" R XLIII, nr 3, 1983 r.) można dziś napisać, że nie był to ani wóz ani rydwan triumfalny. Były to trzy karety niezaprzeczalnie pochodzące z oławskiej powozowni Sobieskich. Bardzo bolesnym faktem pozostaje tu świadome zniszczenie reliktów polskich, gdyż von Kleist chcąc zmontować ambonę użył trzech karet, niszcząc ich konstrukcję poprzez przecięcie malowanych części tak, że nie dało się odczytać ich kształtów.

W posiadanie Henninga von Kleista weszły one, gdy to w styczniu 1741 roku do Oławy wkroczył na czele wojsk pruskich. Za zasługi na polu bitwy otrzymał pozwolenie od cesarza Fryderyka II Wielkiego (1740 - 1786) na zabranie wszystkich ruchomości z pałacu i innych pomieszczeń. Piękne karety razem z innymi mobiliami przewieziono do Radacza, do prywatnych dóbr generała.

Jak twierdzi Żurawska, najstarszą znaną w prasie notatką na ten temat jest artykuł z prowincjonalnej gazety " Neue Pommersche" z 1827 roku. Podawała ona sprzeczne z faktem rzeczywistym informacje i to dzięki niej późniejsze opracowania powielały błędy w niej zawarte.
Przedstawiała ona ambonę jako wóz triumfalny z 1683 roku. Informacja ta była rozszerzana lub tylko wzmiankowana w zależności od literackiego potencjału danego autora. Błędy te to nie tylko dane na temat pochodzenia, ale także podają błędne daty, osoby i fakty.

Żurawska wyjaśnia to następująco: " legendę o rydwanie Jana III sfabrykowała sama rodzina Kleistów. W kształcie ambony doszukiwano się podobieństwa do autentycznego wozu bojowego, używanego także w pochodach triumfalnych i obrzędach kultowych. Jego trzy ściany i wejście od tyłu zdawały się pasować do kształtu kazalnicy. Ewidentne herby rodowe Sobieskich, godło Polski, mylnie wówczas odczytywane inicjały, panoplia tureckie, nie mogły budzić niczyjej wątpliwości w wiązaniu ich z popularną i cieszącą się ogromnym zainteresowaniem postacią króla Jana III, zwycięskiego obrońcy Europy przed niewolą turecką. Historycyzm XIX wieku wzmógł jeszcze i podbudował sławę licznymi publikacjami. Być może pomogła również antagonistyczna polityka Prus wobec Austrii, chęć uwypuklenia tego, co w czasach Sobieskiego chciano zlekceważyć i umniejszyć".

Z listów króla do żony, słanych z obozu, wyziera szczere rozgoryczenie. Cesarz państwa austriackiego, Leopold V, zachowywał się co najmniej dziwnie. Nie było uroczystego wjazdu do Wiednia, nie było zwyczajowego triumfu ani podziękowań. Król wracał do kraju gnębiony po drodze przez wojska Tokolego, spragniony pociechy i ukojenia na łonie rodziny. Nie mógł lud wiedeński ofiarować Sobieskiemu karety, ponieważ wszelkie objawy wdzięczności były tłumione przez oficerów i urzędników austriackich.

Sumy podawane przez różnych autorów 3000, 4000 czy też 5000 dukatów zebranych przez mieszkańców Wiednia na rzecz tego wozu nie są udokumentowane i mało prawdopodobne. Innym faktem do wyjaśnienia pozostaje napis na ambonie: "Currus Triumphalis Joannis Sobiesky Regis Polonorum". Napis ten jest mało wiarygodny ze względu na brak jednolitych danych w opracowaniach na temat jego umiejscowienia na ambonie.

Istnieje jednak hipoteza, że umiejscowiono go w XIX wieku dla coraz to liczniejszych turystów, których wizyty w skromnym kościółku mogły przynosić całkiem pokaźny zysk. Ambona, jako pamiątka po królu Janie III, stała się przedmiotem kultu, szczególnie dla Polaków z sąsiednich terenów. Kleistowie byli zapewne usatysfakcjonowani tym faktem. Przy okazji takiego zainteresowania podkreślano zasługi jednego ze znaczniejszych przodków familii, którego tytuły uwidacznia czołowa tablica ambony.

Grodziska, kurhany, osady

2008-12-10T03:46:00.001+09:00

Zachęcam do bardzo ciekawego wątku na temat grodzisk i innych śladów zamierzchłych czasów z obszaru powiatu drawskiego: KLIK!

Stepnica i okolice

2008-12-07T05:55:00.003+09:00

Obszar przepiękny krajobrazowo, wiele odludnych zakątków, ale i: paskudny pod względem szpetnej zabudowy, zaniedbany infrastrukturalnie, brzydki... Zachodniopomorskie Żuławy.

Nie funkcjonująca już przeprawa promowa ze Świętej do Polic:

Czarnocin, koniec świata, ów budynek służył ongiś jako obiekt wypoczynkowy dla Wehrmachtu lub SS, dziś ośrodek kolonijny:

Czarnocin, alejka (zaniedbanego) parku wprost nad Zalew Szczeciński:

Czarnocin, Zalew, jak już wspomniałem - koniec świata:

Czarnocin, baaardzo nostalgiczne krajobrazy...

Budzień, cmenatrz:

Pętla Ińska 03

2008-12-04T04:41:00.003+09:00

Kolejna porcja ciekawostek historycznych z obszaru okolic Ińska:

Studnica - wieś położona na odludziu, jak zrozumiałem ze znajdujących się w okolicy tablic - na skraju "military area", czyli poligonu drawskiego. Napisałem "na odludziu", bo teren wydaje się być zapomniany nawet przez dyrekcję dróg, dzięki czemu możemy obejrzeć tam drogowskazy o stylistyce i kroju czcionki z dawniejszych lat.

Storkowo - wieś leżąca na północ od Ińska.

Papieski kościół w Śniatowie

2008-10-27T18:51:00.006+09:00

W niedzielę w TVP Szczecin wyemitowano optymistyczny dokument o pracach przy budowie kościoła w Śniatowie (gm. Kamień Pomorski). Moją uwagę zwrócił jego projekt architektoniczny, nawiązujący do budowlanej tradycji tych terenów. Niestety koncepcje architektoniczne Kościoła ostatnich dziesiątek lat nie były zbyt szczęśliwe i estetyczne dla naszego krajobrazu. Bezpośrednie odwołanie się do historii wydaje się być tu być jak najbardziej na miejscu.

Strona www z pierwszym talarem papieskim na świecie.

Szczecin i Winniki

2008-10-27T17:52:00.006+09:00

Swego czasu pisałem tu o budzącym kontrowersje pomniku w Winnikach, a dokładniej - nie o samej jego treści, bo ta jest odzwierciedleniem suchych faktów histrycznych, lecz o czynie społecznym przywracającym mu dawną świetność. Natrafiłem niedawno na "Winnicką Gazetę Sołecką" sprzed roku (nr 11, październik 2007), w której znajduje się uzasadnienie jego renowacji:

Nie wiemy i nigdy się nie dowiemy, który z poległych żołnierzy przestrzegał okrutnego rytuału wojny, stoczył się na ludzkie dno - rabując, gwałcąc i mordując cywilów, czy dobijając rannych jeńców. Pochylmy, więc jedynie głowy przed ofiarą istnienia młodych ludzi urodzonych na tej ziemi. Ludzi, których marzenia i plany nigdy nie zostały zrealizowane. Ludzi, po których tak samo płakały matki, żony i dzieci. Nie oceniajmy ich zbyt surowo. W końcu wiemy o nich bardzo niewiele. Pamiętajmy również, że w tej najstraszliwszej z wojen życie straciło ok. 500 tys. Polaków, którzy walczyli w różnych armiach zaborczych, często przeciwko swoim braciom. Polegli nie doczekawszy Polski, która po latach niewoli odzyskała swoje miejsce na mapie Europy. Po pierwszej wojnie światowej w całej Europie stawiano pomniki ku czci kilku milionów poległych żołnierzy. W Niemczech stały one dosłownie w każdej miejscowości i upamiętniały ich mieszkańców, którzy zginęli na różnych frontach. Po 1945 roku na ziemiach, które znalazły się w granicach Polski, część tych pomników zniszczono. Tylko nieliczne się zachowały. Współcześni mogą nawet nie wiedzieć, po co je wzniesiono, a już wykorzystywanie ich przez różnych „graczy” do niecnych celów jest zwykłym draństwem. Odrestaurowanie pomnika w Winnikach w 2002 r. było aktem odwagi władz samorządowych III kadencji, jak i zdecydowanej większości mieszkańców Winnik.

Nie sprawdziły się przepowiednie pewnej mieszkanki Szczecina (często odwiedzającej w tym czasie Winniki), która na łamach lokalnego tygodnika powiatowego w roku 2003 mówiła m.in. „... Chodźcie tutaj, bo tutaj są wasze ziemie. No wracajcie. Tutaj są wasze pomniki – wasze domy – to wygląda jak zaproszenie...” Słowa te okazały się prorocze: nie wracają - ale przyjeżdżają, odwiedzają, nie wykupują ziemi ani domów. Niektórzy byli mieszkańcy Winnik przyjeżdżają nawet, co roku. Zatrzymują się na dłużej w stojącym obok pomnika pensjonacie agroturystycznym. Spacerują i kręcą głowami ze zdumienia, odkrywając coraz to nowsze ślady dawnej historii wsi, która została zachowana przez dzisiejszych mieszkańców.

Pomnik w Winnikach u nielicznych wzbudza i będzie jeszcze długo wzbudzał kontrowersje, czemu się wcale nie dziwię. Ale Ci, którzy za zadanie mają rzetelnie przedstawiać fakty nie mają prawa nimi manipulować, tak jak została zmanipulowana w roku 2003 przez jeden z tygodników powiatowych sprawa symbolu Żelaznego Krzyża widniejącego na monumencie w Winnikach.
Żelazny Krzyż został ustanowiony we Wrocławiu 10 marca 1813 przez króla Prus Fryderyka Wilhelma III podczas wojen napoleońskich. Zaprojektował go wybitny architekt Fridrich Schinkel. W przedwojennej armii polskiej nosiło go z dumą tysiące oficerów, odznaczonych m.in. za męstwo podczas I wojny światowej. Było wśród nich wielu generałów i pułkownik Leopold Lis – Kula, legionista I Brygady Piłsudskiego. Żelazny Krzyż porównywalny był do polskiego Virtuti Militari.

To, że zdeprecjonował się w II wojnie światowej nie zmienia wcześniejszej historii. Minione pięciolecie pomnika w Winnikach to już historia. Pomnik stał się nierozłącznym elementem wsi Winniki, a także jednym z wielu obiektów turystycznych godnych obejrzenia w gminie Węgorzyno. A jeszcze tak niedawno ówczesny burmistrz Urzędu Miejskiego w Węgorzynie zabronił informowanie o jego istnieniu.

W tych 5 latach zmieniła się też pozycja Polski na arenie międzynarodowej. Polska stała się pełnoprawnym członkiem Unii Europejskiej. Za chwilę przestaną istnieć granice dzielące nas z zachodnimi sąsiadami. Nie mamy się, czego wstydzić - a na historię nie można się obrażać. Pamiętajmy o przeszłości, ale patrzmy w przyszłość.

Zbigniew Sobczyk – październik 2007

Tekst ten moim zdaniem mimo próby przybrania rzeczowego tonu kryje w sobie sprzeczności podsycone romantyczną wizją pewnych zagadnień. Już sam jego początek budzi moją wątpliwość. Z jednej strony sugeruje się możliwość dokonywania przez niemieckich żołnierzy rabunków i gwałtów, z drugiej - apeluje o pochylenie głowy nad ich ofiarą. Pan Sobczyk, pełniący funkcję sołtysa Winnik, przywołuje pamięć 500 tys. poległych podczas I wojny światowej Polaków. Nie do końca rozumiem sens tego zabiegu, wiem za to, że stroną, która przyczyniła się do tej daniny krwi były akurat wypowiadające wojnę Prusy. Rehabilitacja wartości Krzyża Żelaznego przypomina zaś próbę bycia bardziej papieskim od samego papieża. Niedawną dyskusję w Niemczech na temat jego przywrócenia prezydent tego kraju Horst Köhler uciął zdecydowanym stwierdzeniem, że z odznaczeniem tym wiązało się zbyt wiele zbrodni.

Choć w moim przekonaniu sołtys Winnik "nadinterpretuje" dzieje, to uważam, że jest to ciekawy głos w ogólnej dyskusji na temat tożsamości współczesnych mieszkańców Pomorza Zachodniego, gdyż wyraźnie ukazuje charakter jego jednego z nurtów. Dla mnie osobiście tego rodzaju podejście zbyt wąsko ogarnia dane wydarzenie historyczne. Śmierć mieszkańców małej wioski niewątpliwie musiało być bolesnym doświadczeniem lokalnej społeczności i zrozumiała była potrzeba ich upamiętnienia. Lecz już śmierć ich w kontekście przynależenia do wywołującej wojny armii oraz w odniesieniu do roli tej armii w stosunku do walczącej o niepodległość Polski zmienia znacząco postać sprawy. I o tym jako Polacy powinniśmy pamiętać. Innymi słowy - nie wszystko co historyczne na Pomorzu Zachodnim jest wartościowe dla nas współczesnych.

Gorąco zachęcam do odwiedzenia Winnik wszystkich podążających ze Szczecina w kierunku Szczecinka. Miejscowość jest malowniczo położona, z zadbanym kościółkiem na wzgórzu. Być może pewne wydarzenie wkrótce ożywi jej funkcjonowanie, gdyż dzięki darowiźnie jednego z mieszkańców Winnik osiedlili się tu cystersi. "Ojciec Rajmund Guzik OCist, za zgodą opata rozpoczął dzieło zbudowania nowego klasztoru na wzór pierwszych cystersów jak również urzeczywistnianie własnych marzeń i planów o odnowionej wspólnocie cysterskiej na Pomorzu Zachodnim, domu dla bezdomnych i pobitych przez własne słabości."

A teraz głos w sprawie pomysłu odbudowy pomnika Sediny w Szczecinie, wyrażony przez prof. Jana M. Piskorskiego na łamach Wyborczej. Chyba trochę zbił z tropu zwolenników tego konceptu, bowiem profesor raczej nie był utożsamiany z piastowską koncepcją dziejów Szczecina :-)

Czy Sedina, zapytajmy na koniec, warta jest odbudowy? Skłaniałbym się raczej przeciw tej inicjatywie, gdyż drażni mnie patos i monumentalizm pomników wilhelmińskich, które kojarzą się z powolnym zmierzaniem Niemiec w stronę ślepej uliczki: pierwszej, a następnie drugiej wojny światowej. Wprawdzie Sedina nie zawiera żadnych bezpośrednich odniesień militarystycznych, ale - stwierdza współczesny historyk niemiecki Peter Hahn - nie ulega wątpliwości, że sam ogrom postaci z pomników Manzla wyraża potęgę władzy i poczucie wyższości. Jego Sedina należy więc do swoich czasów. Czasów, w których słowa z pierwszej zwrotki niemieckiego hymnu rozumiano coraz bardziej dosłownie, nawet jeśli jeszcze nie tak, jak je interpretowali naziści. (...)

Jest jeszcze jeden argument przeciw odbudowie monumentu, w istocie najmocniejszy. Pomnik Sediny kompletnie nie pasuje do dzisiejszego placu Tobruckiego, zdewastowanego przez wojnę oraz powojenne rozbiórki i budowy. Miasta, które on symbolizował, dawno nie ma. Zniszczyli je sami szczecinianie, zaufawszy - w stopniu jeszcze wyższym niż Niemcy z innych regionów - Hitlerowi. Nawet jeśli przytłaczająca większość z nich nie wiedziała, na co głosuje.

Więcej przeczytacie tu.

Dolina Miłości

2008-10-21T04:54:00.006+09:00

Ha! W końcu podbiliśmy Dolinę Miłości. To już któraś z rzędu wizyta w tym wyjątkowym miejscu, ale zawsze jakieś dziwne okoliczności sprawiały, że nie udało się jej w pełni poznać. Piękna aura, jaką zgotowała nam jesień, pozwoliła w końcu odkryć przed nami piękno tego - stwierdzam tu z całym przekonaniem - jednego z "naj"ładniejszych zakątków Pomorza.

Przez parę lat byliśmy świadkami podnoszenia z ruin tego zapomnianego miejsca. Miałem okazję tu bywać, nim rozpoczęły się wszelkie prace porządkowe, i jestem jednym ze świadków zachodzących zmian :-) Więcej o projekcie na stronie www.dolinamilosci.pl Lata wspomnianego już systemu żołniersko-robotniczego, tak jak i na innych burżujskich wymysłach, tak i na Dolnie Miłości odbiły swoje piętno. Wspaniały, tematyczny park, z bogatą rzeźbą terenu (mnie to jak żywo na myśl nasuwają się obrazki z Sudetów) z mnóstwem uroczych zakątków zarósł, zdziczał, padł. O zgrozo ostatnich zniszczeń dokonano całkiem niedawno - jedna z zachowanych rzeźb stojących na środku (oczywiście nie istniejącego już) stawu została parę lat temu ukradziona! Działania ludzi dobrej woli przyczyniły się do "reaktywacji" parku - w skromnym zakresie jego początkowej świetności, ale na tyle daleko idącym, by móc wyobrazić sobie, jak było kiedyś pięknie. Pięknie jest i dziś, choć niestety są widoczne ślady zaniedbań dopiero co wykonanych działaniach - tylko na podstawowym szlaku doliczyłem się 10 przewalonych drzew, uniemożliwiających przebycie go rowerzystom. Podobnie - jedynie tablica informacyjna pozwala nam dowiedzieć się, gdzie mieściły się dwa stawy z rzeźbami Ewy i Adama, a przecież jeszcze niedawno ilość krzaczorów i chaszczorów w tym miejscu była mniejsza. Nie mam pełnej wiedzy na temat kompetencji w zakresie utrzymania Doliny Miłości, ale wydaje mi się, że jest chyba jak zwykle: po jednej stronie grupa zapaleńców, po drugiej - zdemotywowana administracja/biurokracja.

Seria fotosów i refleksji z Doliny Miłości. Mam nadzieję powiększyć z czasem ów zbiór. Tymczasem...

...spotkamy tu piękne formy leśne. Nieład, na który utyskuję, jak widać też posiada swój urok. Niektóre widoki przypominają bowiem... dżunglę amazońską. Niewątpliwie jesień to najpiękniejsza pora roku w Zatoni.

Co spotkamy na trasie? Wzgórze Pamięci - miejsce ciekawe i jednocześnie budzące kontrowersje. Mowa tu o usadowieniu w kontekście historycznym znajdujących się na wzniesieniu głazów poświęconych niemieckim wybitnościom. Oprócz postaci zasłużonych światowej sztuce i kulturze upamiętniono także osoby, dla których Polska stanowiła synonim zła, a wizję ustanowienia granicy na Odrze potraktować mogły jedynie jako najczarniejszy scenariusz. Ot choćby Bismarck czy Hitler. Duże wrażenie robi również umiejscowione na szczycie wzgórza coś, co wygląda jak "ojczyźniany ołtarz", z wyrytym wokół wersem hymnu "Deutschland über alles." Głaz Hitlera został rzekomo zakopany jeszcze w latach 60-tych przez Wojsko Ochrony Pogranicza. Świat o tym miejscu zapomniał i dopiero rewitalizacja doliny na nowo przypomniała o tym swoistym elementarzu dziejów Rzeszy niemieckiej. warto powędrować na wzgórze, bo widoki rozpościerające się z niego są przednie. Podobnie duże wrażenie robi cała dolina - a tak naprawdę sieć dolinek i stromych wzniesień, porośniętych pięknym lasem.

Jezioro Herty - czyli to, co powinno znajdować się za głazem. Jak mniemam - pojawia się podczas deszczów. Dziś sączył się tylko drobny strumyk niczym z kranu. Widok na górę doliny - mostek - i w dół doliny. Spore przewyższenie. Podobne obrazki można spotkać na Wzgórzach Warszewskich. Na szycie, na granicy lasu i pół znajduje się głaz informujący o tym, że tą dolinę miłość stworzyła.

To dla tych, którzy operują słupami granicznymi. Jedno z wejść do doliny - przy słupie nr 685.

Najbardziej dokładna mapa Doliny Miłości znajduje się nad Odrą, ok. 300 metrów od ostatniego domu. Tuż wcześniej znajduje się postój i wejście na wzgórze widokowe. Przy nim widnieje co prawda plan doliny (powielony w informatorze o dolinie i swego czasu także w Głosie Szczecińskim), ale zaznaczony na nim szlak wędrówki jest zupełnie nietopograficznie zakreślony, o czym przekonałem się "na żywca". Polecam więc plan ustawiony nieco dalej, z zaznaczonymi wszystkimi istotnymi "atrakcjami" doliny. Jak poruszać się po dolinie? Ja to robiłem "na czuja". Zszedłem już w swoim żywocie niejeden szlak i stwierdzam, że Dolina Miłości jest nieprofesjonalnie oznakowana. Tylko stojące gdzieniegdzie tablice informacyjne przypominają nam, że podążamy w prawidłowym kierunku.

Ale, ale.... może to i dobrze? Dziś nie spotkaliśmy na trasie NIKOGO. Dolina Miłości była tylko dla nas. Bez tabunów dzikich hunów znaczących swój przemarsz nikotynowymi i plastikowymi petami.

O dolinie można byłoby pisać jeszcze wiele, tak więc - C.D.N.

Krzymów

2008-10-21T02:50:00.005+09:00

Parę fotek ze wsi Krzymów (niem. Hanseberg), w której odkryłem także coś "naj". Moim zdaniem - jeden z "naj"bardziej imponujących kompleksów dworskich w regionie. Niestety znajdujący się w dość opłakanym stanie. Pałac, pobliskie zabudowania, kościół, cmentarz, park wiele doświadczyły przez lata władzy robotniczo-żołniersko-chłopskiej. Ale każdy z czytelników może to zmienić. Wystarczy obiekt kupić (ofertę znalazłem na stronie www.gawranieruchomosci.pl). I z tej strony cytuję fragmentami b. ciekawy opis obiektu, dla miłośników gatunku historycznego:

Budynek pałacu klasycystycznego położony jest w zachodniej części wsi, w zespole zabudowy folwarcznej, pomiędzy dziedzińcem a parkiem. Od zachodu przed pałacem rozciąga się rozległy dziedziniec gospodarczy, przy którym ustawione są obory, stodoły, gorzelnia i inne budynki gospodarcze. Pałac założony został na planie prostokąta. Obiekt jest podpiwniczony, dwukondygnacyjny, przekryty dachem czterospadowym. Do elewacji południowej przylega prostokątna przybudówka mieszcząca klatkę schodową, a do elewacji północnej przylega ganek z balkonem. Cały obiekt zajmuje obszar 5,5 ha ogrodzony ze wszystkich stron kamienno-ceglanym murem. Otaczający park dworski założony został w stylu angielskim w poł. XIX w. na terenie zróżnicowanym pod względem wysokości. W pobliżu pałacu park uformowany jest tarasowo. Znajduje się tu wiele cennych gatunków drzew oraz drzew pomnikowych. Z elementów małej architektury zachowały się fragmenty tarasów, schodów parkowych, mostka i fontanny. Główna oś widokowa biegnie w głąb parku w kierunku dwóch stawów z wyspą i mostkiem. Zgodnie z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu istniejący budynek pałacu przewidziany jest do rewaloryzacji i adaptacji na cele mieszkaniowe.

KRZYMÓW (Hanseberg do 1945 r.) Pierwsza wzmianka: 1332 r. W 1337 r - wieś lokowana na prawie niemieckim z 57 łanami, młynem i karczmą, należąca do rodu von Sydow; w XVI w. występowały tu też własności rodzin von Elling, von Strauss, von Wedell i miasta Chojna. Wg danych z 1718 r. cała wieś należała do von Sydow'ów Obok majątku szlacheckiego znajdowało się też 12 gospodarstw chłopskich (po 2 łany) i 12 zagrodniczych (po l łanie). Od ok. poł. XVIII do pocz. XIX w. dobra w Krzymowie przechodziły wielokrotnie na własność kolejnych rodzin: w 1748 r majątek kupił radca chojeński Anton Ludwig Kruger; w 1799 r. - von Byern; 1804 r. - von Wedel-Parlow; 1808 r. - von Wiltnitz (Wulknitz); 1809-1815 - Hardenberg. W 1816 r. majątek kupił Johann Heinrich Neumann z Berlina (razem z folwarkiem w Piaskach). Z rodziną Neumann wiąże się rozbudowa i modernizacja folwarku, pałacu i parku. Krzymów należał do rodziny Neumann do 1945 r.. Ostatnim właścicielem był Heinrich von Neumann. Liczba mieszkańców : ok. 1928 r. 658 (w tym 225 związanych z majątkiem); 1937 r. - 645.

Kościół - parafia wzmiankowana w 1337 r. (z filiami w Piasku i Raduniu) , kiedy to odnotowano 4 łany na uposażeniu proboszcza i l łan - parafii; ok. pot. XVI w. parafia ewangelicka. Świątynia gotycka z 2 pół. XIII w., wzniesiona z granitowych kwadr, z wieżą nadbudowaną w XV w.; znacznie przebudowana w 1872 r. (wieży nadano formę neogotycką, dobudowano wieloboczne prezbiterium). Obecnie filia parafii rzym.-kat. w Krajniku Górnym; zachowana forma nadana w XIX w.

Pierwsze wzmianki o dworze rycerskim należącym do rodziny von Sydow pochodzą z 1334 r.. Barokowa budowla obecnie istniejąca powstała w 2 poł. XVIII w. z inicjatywy Antona Ludwiga Krugera. W latach 1824-1830 przez ówczesnego właściciela Johanna Heinricha Neumanna rozbudowana o klasycystyczny portyk i ganek; pałac otrzymał też bogate wyposażenie wnętrz (m.in. iluzoryczne tapety wg projektu Louisa Laffitte'a). Kolejna rozbudowa w k. XIX w. Remont generalny na przełomie lat 70-80 XX w.

Folwark istniał prawdopodobnie już w XIV w. (z młynem). W XIX w. dziedziniec folwarczny otrzymał obecnie czytelną zwartą formę. W poł. XIX w. areał ziem folwarcznych (łącznie z małym folwarkiem w Krzymówku) - 4212 mórg, w tym ponad 1000 - lasy; w 1929 r. - 1313 ha, w tym pola orne - 900 ha, lasy - 290; inwentarz: 137 koni, 350 szt. bydła, 1300 owiec; uprawy szklarniowe. Na pocz. i w latach 30. XX w. nastąpiła rozbudowa części gospodarczej (nowe silosy, obory) i kolonii mieszkalnej folwarku (bud. nr 40, 47,48). Układ założenia folwarcznego: na płd. od głównej ulicy wsi założono dziedziniec folwarczny; dziedziniec na planie "L" zamknięto kalenicowe sytuowanymi budynkami gospodarczymi oraz pałacem, posadowionym na wsch. granicy. Na wsch. od pałacu założono park. Folwark wraz z pałacem i parkiem otoczono kamiennym murem z bramami w ścianie zach. i płn. Domy robotników folwarcznych postawiono po płn. stronie ulicy, równolegle do dziedzińca folwarcznego, oraz na zach. i na wsch. krańcach wsi. Zabudowa: gospodarcza murowana z cegły i kamienia pochodzi z okresu od pot. XIX w. do l. 30. XX w.; starannie opracowana formy architektoniczne o różnorodnych cechach stylowych, od neogotyku (gorzelnia, stajnia) do neoklasycyzmu (oficyna). Budynki mieszkalne robotników z okresu od XIX/XX w. do l. 30.XX w.; te ostatnie przykryte naczółkowymi dachami, z ryglowymi partiami elewacji. Stan zachowania: rozplanowanie poszczególnych elementów założenia czytelne: zachowana kompozycja dziedzińca folwarcznego; zabudowa wokół dziedzińca zachowana w ok. 70%. (...)

Park - założony w XVIII w., przebudowany w l poł. XIX w. (wraz z rozbudową pałacu). Geometryczna kompozycja XVIII-wiecznego parku zachowana przed wsch. elewacją parku, przechodzi na płd. w park swobodnie zagospodarowany - typu krajobrazowego. W zadrzewieniu dominują klony, kasztanowce, dęby, robinia akacjowa. Stan zachowania: zachowana kompozycja przestrzenna parku, starodrzew oraz elementy architektury parkowej - tarasy, schody, mostek, fontanna.

Cmentarze:
przykościelny - otoczony kamiennym murem z bramkami datowanymi na poł. XV w., przebudowanymi w 1872 r. Obecnie groby ewangelickie zniwelowane; mur z bramkami zachowany; przed murem od strony ulicy rosną w szpalerze 4 kasztanowce.
rodowy właścicieli majątku - założony w 2 poł. XIX w. na płn granicy parku przy murze kościelnym. Zachowały się relikty przyściennych nagrobków.
ewangelicki - założony w l. 30 XX w. (na mapie z l. 20-30.XX w. jeszcze nie zaznaczony) na płd. od wsi, obsadzony lipami (szpaler na granicach i środkowa aleja); zachowały się relikty nagrobków i drzewostan.

Jak widać na zdjęciach, grobowce pozbawione zostały liter. Być może zrobione były z metali i szybko znalazły swoich amatorów. Polecam wędrówkę po parku, dobry przyczynek do rozważań nad tym, jak miło bawiła się szlachta na Pomorzu, jak uroczy wydaje się system feudalny i jak wielkie majątki były dość powszechnym zjawiskiem tego regionu. Piękne tradycje można przywrócić - cena nieruchomości 3200000 zł.

A ten motyw już gdzieś widzieliśmy: w Szczecinie.

Police 750

2008-10-18T15:23:00.002+09:00

Zachęcam do zapoznania się z blogiem historycznym Galerii Historycznej Polic police750.blogspot.com Jego autor - Jan Matura - to jedna z najbardziej znanych postaci polickiego środowiska miłośników historii, inicjator wielu pożytecznych przedsięwzięć w tej dziedzinie. Dzięki wsparciu gminy wydał dwuczęściową monografię Polic, założył Galerię Historyczną Polic, był pomysłodawcą powstania polickiego lapidarium. Dziś swoje zainteresowania, dociekania i pasje przerzuca na bloga. Polecam :-)

Pętla Ińska

2008-10-04T15:17:00.006+09:00

Okolice Ińska ze względu na ukształtowanie terenu są bardzo piękne, nie bez kozery używa się tu terminu "Bieszczad ińskich". Samo jednak Ińsko stanowi atrakcję tylko w sezonie letnim. Poza nim jest jedną z najbardziej sennych i "niecniedziejących" się miejscowości na Pomorzu Zachodnim. Atrakcje kryją się poza miastem, w nieodległych wsiach i osadach. Istny wehrmachtowski skansen z czasów I wojny światowej, oraz co dobrze świadczy o miejscowej ludności - zadbane lapidaria, w których zdołano ocalić od zniszczenia resztki po niemieckich cmentarzach.

Oto krótkie notatki z paru wypadów w tą część Pomorza Zachodniego:

Lutkowo (gm. Dobrzany) - teutoński miecz:

Ciekawe obserwacje przynosi lektura nazwisk poległych...

...przynosząca takie oto zgoła nie niemiecko brzmiące nazwiska:

A to ciekawostka znajdująca się przy drodze prowadzącej do wsi Sierakowo (gm. Dobrzany). Niezbyt czytelne napisy nie pozwoliły mi na odczytanie wyrytej w kamieniu treści (poza słowem "herhalten" oraz rokiem 1936 zapisanym rzymskimi cyframi. Runiczna czcionka nasuwa przypuszczenie o genezie pomnika związanej z ówcześnie panującą w III Rzeszy ideologią (niekoniecznie musi świadczyć o tym wyryte niesymetrycznie pod datą imię "Adolf"). Jeśli ktoś posiada większą wiedzę - jestem ciekaw.

Kilkaset metrów dalej, tuż przy drodze po lewej stronie znajduje się nieczynny i zapuszczony cmentarz z nielicznymi śladami jego istnienia. W najlepszym stanie znajduje się pomnik niemieckich żołnierzy poległych podczas I wojny światowej.

Biała (gm. Dobrzany) leży na trasie z Ińska do Dobrzan. Stojący tu pomnik poległych podczas I wojny światowej nosi widoczne ślady zniszczenia. Na szczycie brakuje jakiegoś elementu - jak mniemam Żelaznego Krzyża, bo nie został wyryty na kamieniu, a na ogół jest stałym elementem tego rodzaju obiektów.

I kolejny przykład z rodzaju niezbyt germańsko brzmiących nazwisk:

Okolice Ińska obfitują w wyjątkowo zadbane pamiątki po niemieckich cmentarzach. Na ogół są to lapidaria, w których zebrano ocalałe od zniszczenia krzyże, tablice, stele. Długie (gm. Chociwel) - na jednym cmentarzu: Polacy, Niemcy...

A tu miejsce, którego nie podaję nazwy, by zapobiec przypadkowym pielgrzymkom osób, które mają problem z własną tożsamością. Kto wie, ten wie gdzie to jest. Jeden z nagrobków to istny cud historyczny, gdyż zachował się nie wiadomo jakim sposobem do czasów dzisiejszych, umykając uwadze władz PRLu. O tyle jest to dziwne, że reszta cmentarza w pewnej części została zdewastowana.

A tu Łobez proszę. Miasto, które słynne było ongiś z tego, że ponoć największe bezrobocie w regionie. Nie widać tego po nim, a prace renowacyjne prowadzone przy niżej przedstawionym pomniku świadczą raczej o czymś przeciwnym. Pomnik rzecz jasna o innym, optymistycznym wymiarze ideowym :-)

Dobrzany. Miasteczko nie zwróciło mojej większej uwagi. Poza nazwą ulicy...

...i planem miasta tak usytuowanym, że nie sposób w jego pobliżu zaparkować auta, by zorientować się w położeniu. Na cmentarzu tuż przy głównej bramie - "kriegerdenkmal". Moje ulubione zajęcie - dociekanie, ilu z nich to potomkowie Sasów, a ilu Polan, Pomorzan i Połabian...

Błotno (gm. Dobrzny) leży na południowy wschód od Dobrzan. Cmentarz znajduje się w centrum wsi, okolony murkiem jest zarośnięty, zdewastowany, zapuszczony, stanowi lokalne miejsce alkoholowych schadzek i wysypisko śmieci - tak przynajmniej można wywnioskować po znajdujących się tu śladach. Na jego obszarze - pomnik i jeden ocalały krzyż żeliwny.

C.D.N.

Pętla Wałecka

2008-09-07T18:11:00.008+09:00

Postanowiłem tym razem odejść od hasłowej, encyklopedycznej formy prezentacji zachodniopomorskich wędrówek na rzecz ogólnej prezentacji refleksji z danej wycieczki. Różnorodność doznań i przeżyć pozwala bowiem głębiej ukazać niepowtarzalny koloryt Pomorza Zachodniego.

Powiat Wałecki to wyjątkowe miejsce na Pomorzu Zachodnim pod względem doświadczeń historycznych. W odróżnieniu od głębiej położonych terenów, Wałcz i okolice długi czas znajdowały się pod panowaniem polskim. Państwowość pruska i niemiecka istniała tu raptem 173 lata. Czy da się to dziś zauważyć? Wydaje mi się, że tak. Wiele do myślenia dają liczne w tych okolicach, masywne, wysokie kapliczki - świadectwo praktykowanego tu katolicyzmu, na protestanckim Pomorzu nieobecne. Napięcie wynikające z tarć żywiołów polskiego i niemieckiego, owocowało tak spektakularnymi wydarzeniami, jak walka o posiadanie ziemi (wykupywanie jej przez Niemców i odwrotnie - przez Polaków) czy też budowa umocnień Wału Pomorskiego. Przecież ta mocarna i potężna linia punktów zbrojnego oporu powstała na początku lat 30-tych w obawie... przed atakiem Wojska Polskiego. Fascynująca historia zachęca do odwiedzin...

Start: Mirosławiec - miasteczko tranzytowe na trasie Szczecin - Bydgoszcz. Mieści się w nim Muzeum Walk o Wał Pomorski. Niestety mogłem tylko "pocałować klamkę", mimo tego, że pojawiłem się przy nim we wskazanych godzinach otwarcia. Z różnych opinii słyszałem, że muzeum posiada swój klimat i ma interesującą wystawę, ale moje doświadczenie zrodziło jedynie gorzką refleksję na temat zachodniopomorskiej polityki historycznej. Wydaje się być tak pociągająca, jak zamknięty na głucho budynek z poszarzałym tynkiem.

Prosta, szybka droga prowadzi nas do Wałcza. Miasto stanowi samodzielny organizm i widać po nim, że radzi sobie ponadprzeciętnie. Nie posiada cennych zabytków, za to obowiązkowym punktem wycieczek są umocnienia Wału Pomorskiego. Te najbardziej widowiskowe znajdują się na południu miasta, w kompleksie zwanym "Cegielnią".

Z Wałcza kierunek na Gorzów. Na obrzeżach Wałcza znajduje się zadbany cmentarz żołnierzy polskich i radzieckich:

W Strącznie zjazd w prawo na Nakielno, ale przedtem w lewo na wiejski cmentarz z rzucającą się z daleka kapliczką. Cmentarz typowy dla Pomorza Zachodniego - "pasjonaci tematu" od razu rozpoznają ślady poniemieckiej kwatery: porastający grunt i drzewa bluszcz (dość symboliczna roślina, spowijająca zapomnieniem minione dzieje...), nieliczne pozostałości po nagrobkach, wznoszący się ponad ziemię zarys grobów. A tuż obok - gęsty las polskich krzyży...

Ze Strączna zjeżdżam na boczne drogi - czyli to, lubię najbardziej, czyli: "poznaj prawdziwy smak zachodniopomorskiej ziemi" - w kierunku Nakielna. Zaraz na prawo droga prowadząca do umocnień Wału Pomorskiego. Szlak dość przyzwoicie oznakowany z czytelną mapą i opisem - to może kiedy indziej, bo cały dzień można spędzić na penetrowaniu traw i lasów. Ale dla zainteresowanych - w części Strączna, blisko drogi, przy nieczynnej stacji kolejowej znajduje się parę umocnień w lasie.

Ze Strączna w kierunku Tuczna. Między Strącznem a Nagórzem wyjątkowa w skali kraju atrakcja (parę znanych przypadków) - "czarodziejska górka", czyli coś na temat szalejącej grawitacji. Ponoć butelki i samochody toczą się pod górę. Jeden z eksperymentujących tam ludzi przekonywał mnie, że z miejsca bez niczego można rozpędzić auto do prędkości 40 km/h. Moje się nie rozpędziło, a... zatrzymało. Bynajmniej wszyscy próbują. Moim zdaniem - smaczek turystyczny, na którym można byłoby zarobić.

W Rutwicy cmentarz - i podobnie jak w Strącznie: "żyjąca" polska kwatera i opustoszała poniemiecka. Widać jednak starania miejscowych o dbałość tej ostatniej - przystrzyżona trawa. W Zdbowie - ryglowy kościółek i XIX-w. zdewastowane, dość ciekawie wyglądające mauzoleum familii Reè.

W drodze do Strzalin: pracował do upadłego...

W Strzalinach znajduje się jeden z ciekawszych odcinków umocnień Wału Pomorskiego, na tzw. "Wisielczej Górze". W jego pobliżu znajduje się leśny parking z tablicą informacyjną, brak już jednak konkretnego planu i tablic informacyjnych przy obiektach. Zwiedzać je można poruszając się intuicyjnie wydeptanymi ścieżkami. Najlepiej byłoby to uczynić ze znawcą tematu, gdyż to co można zobaczyć nie prezentuje się zbyt atrakcyjnie: gruzy z walającymi się śmieciami. Istnieje możliwość zejścia pod ziemię - trzeba wiedzieć gdzie. Miejsce o dużym potencjale turystycznym: wymaga oznakowania, przystosowania do zwiedzania, opublikowania informacji o przewodnikach. No i - duża historia.

Do Tuczna parę kilometrów wąską drogą. Wjeżdżamy do miasta przejeżdżając przez środek cmentarza. Funkcjonuje obecnie jedna jego część. Druga - zdewastowana - jest dzisiaj parkiem. Ogromny dywan bluszczu porasta wznoszące się ponad ziemię pozostałości po grobach. Działająca część też posiada zdewastowany poniemiecki kwartał. Po środku cmentarza zobaczyć możemy grupę nagrobków miejscowych duchownych - i polskich, i niemieckich.

Tuczno jest małym miasteczkiem za to z nie lada atrakcją - zamkiem rodziny von Wedel. Co ciekawe - rodziny która z biegiem czasu spolszczyła się. Oto wypis z Internetowego Kantoru Wydawniczego Muzeum Regionalnego Ziemi Zbąszyńskiej z listopada 2007 r.:

W ciągu XV i XVI stulecia ziemia wałecka stała się terenem kolonizacji zarówno słowiańskiej, jak i niemieckiej z obszaru Brandenburgii i Pomorza Zachodniego. W następnym wieku większość przybyłych osadników uległa polonizacji, w tym także najbogatsza linia rodu Wedlów z Tuczyny, która pod nazwiskiem Tuczyńskich lub z łacińska de Wedel – Tuczyńskich w XVII stuleciu weszła w skład prowincjonalnej magnaterii wielkopolskiej. Założycielem tuczyńskiej linii Wedlów był Maciej Tuczyński, który za trwanie wiernie przy królu polskim otrzymał od Zygmunta I liczne dobra ziemskie, skonfiskowane możnym rodom niemieckim, które w czasie zmagań polsko – krzyżackich przeszły na stronę Zakonu. Powiększając swoje majątki nadaniami królewskimi Maciej Tuczyński nie gardził i innymi sposobami wspomagając czynnie szerzące się w Wałeckiem zabójstwa. Gdy zaczęła się szerzyć reformacja Tuczyńscy stanęli po jej stronie. Jednakże będący w pierwszej połowie XVII w. panem na Tuczynie Krzysztof Tuczyński, kasztelan poznański nawrócił się na katolicyzm i zmusił swoich poddanych do porzucenia luteranizmu. W okresie kontrreformacji część ludności, która nie chciała wyrzec się nowej wiary, została przemocą usunięta z dóbr Tuczyńskich.

Pomorze Zachodnie nie obfituje w nadmiar zamków, Tuczno prezentuje się więc wyjątkowo i dość okazale, mimo że renowacja obiektu nosi na sobie rys minionego systemu - co widoczne jest zwłaszcza wewnątrz budynku. Zamek stanowi obecnie Dom Pracy Twórczej Stowarzyszenia Artystów RP. Więcej informacji na stronie internetowej. Okolica jest zadbana, trawa równo przystrzyżona, staw ze sztucznymi wysepkami robi miłe wrażenie.

Jeszcze piękniej prezentuje się wnętrze pobliskiej fary, zgoła inny obraz od prostoty i pustki poprotestankich kościołów - trzeba to zobaczyć. Ale przekornie zamieszczam tu prostą formę:

Powrót do Mirosławca. Po drodze parę wiosek (Lubiesz, Marcinkowice, Bronikowo), a przy jednej to:

I taki oto barwny i wspaniały św. Jan Nepomucen:

.

Lepszy polski socrealizm, niż niemiecki kicz?

2008-09-01T15:51:00.003+09:00

Ciekawy tekst na temat zachodniopomorskiej tożsamości w Gazecie Wyborczej:

"Pomnik Wdzięczności, który jest częścią pierwszej powstałej po II wojnie światowej polskiej dzielnicy miasta - Śródmiejskiej Dzielnicy Mieszkaniowej, stanowi problem, ponieważ poświęcony jest pamięci Armii Czerwonej i powstał w czasach PRL-u, utożsamianych obecnie z najgorszym ideologicznym i społecznym uciskiem. Pomnik Sediny związany był z niemiecką legendą o pochodzeniu mieszkańców miasta od germańskiego plemienia, legendą przypomnianą w XIX w. dla podniesienia prestiżu rzekomych jego potomków. Pomnik Wdzięczności mówi o naszej polskiej historii, o walkach Armii Czerwonej na szlaku wzdłuż Bałtyku, o zajęciu Szczecina i o przedwojennej jeszcze politycznej idei powrotu Polski nad Bałtyk, opartej o piastowski rodowód tych ziem. Jest gorzkim paradoksem naszej historii, że ten wymarzony polski powrót nad Bałtyk stał się przedmiotem cynicznej politycznej gry, że dokonał się decyzją Związku Radzieckiego niewolącego nas przez następne 50 lat i kosztem utraty Kresów Wschodnich. Pomnik Sediny mówił o historii i dumie niemieckiego Szczecina, o jego legendarnych starożytnych początkach i wspaniałym rozwoju, który był zasługą niemieckich kolonistów, począwszy od lokacji miasta w 1243 r., z których dziejami i sukcesami utożsamiali się szczecińscy kupcy i przemysłowcy żyjący na przełomie XIX i XX stulecia.

Powstaje pytanie: czy w Śródmieściu Szczecina dokumentować mamy własną polską historię (a PRL jest przecież jej częścią), czy historię niemiecką?"
.